Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) στη λειτουργία βιομηχανικών μηχανημάτων μεγάλης κλίμακας αλλάζει ριζικά τα δεδομένα στους χώρους εργασίας, μεταφέροντας κρίσιμες αποφάσεις για την ασφάλεια από τον άνθρωπο σε αλγοριθμικά συστήματα. Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτών των συστημάτων αποτελεί αντικείμενο έντονου προβληματισμού.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα περονοφόρα ανυψωτικά μηχανήματα (κλαρκ) νέας γενιάς, σύμφωνα με το Social Europe. Αυτά χρησιμοποιούν AI για την ανίχνευση επικείμενης σύγκρουσης και την αυτόματη ενεργοποίηση του συστήματος πέδησης. Σε περιπτώσεις αποτυχίας του συστήματος να αναγνωρίσει έναν εργαζόμενο, η αποφυγή ατυχήματος επιστρέφει στον χειριστή.
Νομοθετική αλλαγή και ανησυχίες
Σοβαρές ανησυχίες προκαλεί η εξαίρεση των βιομηχανικών μηχανημάτων από τους αυστηρούς κανόνες ασφάλειας της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τον Μάιο του 2026, Ευρωπαίοι νομοθέτες ενέκριναν το νομοσχέδιο «Digital Omnibus on AI», το οποίο τέθηκε άμεσα σε ισχύ. Η απόφαση αυτή εξαιρέει τα βιομηχανικά προϊόντα και τα εξαρτήματα ασφαλείας που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη από το άμεσο πεδίο εφαρμογής του AI Act.
Το AI Act (Κανονισμός ΕΕ 2024/1689) θεσπίζει νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, καλύπτοντας ζητήματα όπως η διακυβέρνηση δεδομένων και η κυβερνοασφάλεια. Αντίθετα, ο υφιστάμενος Κανονισμός για τα Μηχανήματα (Κανονισμός ΕΕ 2023/1230) δεν περιλαμβάνει αντίστοιχες προβλέψεις. Η αφαίρεση της παραπομπής στον Κανονισμό για τα Μηχανήματα σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις αυτές δεν εφαρμόζονται πλέον στα εξαρτήματα ασφαλείας των μηχανημάτων.
Κενό στην ασφάλεια και αβεβαιότητα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δρομολογήσει πρόταση τροποποίησης του Κανονισμού για τα Μηχανήματα, μέσω μιας «κατ’ εξουσιοδότηση πράξης». Η Επιτροπή έχει περιθώριο δύο ετών για να ενσωματώσει τις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας του AI Act στον Κανονισμό για τα Μηχανήματα.
Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC) εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για αυτόν τον ρυθμιστικό διαχωρισμό, τονίζοντας ότι η παραγωγικότητα δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για την αποδυνάμωση των μέτρων προστασίας. Μέχρι τον Αύγουστο του 2028, οι κατασκευαστές θα βασίζονται σε εναρμονισμένα πρότυπα για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά όπως επισημαίνουν νομικοί αναλυτές, τα πρότυπα δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη νομοθεσία.
Ερωτηματικά και προκλήσεις
Υπάρχει ανησυχία για το ενδεχόμενο στένωσης του ορισμού του «εξαρτήματος ασφαλείας». Η τρέχουσα νομοθεσία ταξινομεί ως υψηλού κινδύνου μόνο τα συστήματα AI που λειτουργούν ως εξαρτήματα ασφαλείας. Περιορισμός του ορισμού θα μπορούσε να αφήσει κρίσιμα συστήματα εκτός της κατηγορίας υψηλού κινδύνου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται τώρα να διασφαλίσει ότι κάθε δικλίδα του AI Act θα μεταφερθεί στον Κανονισμό για τα Μηχανήματα. Το ζητούμενο, σύμφωνα με ειδικούς της εργασιακής ασφάλειας, είναι η ευθύνη για τους νέους τεχνολογικούς κινδύνους να παραμένει στους κατασκευαστές και τους σχεδιαστές.
