Ένα ιδιωτικό ελικόπτερο κατεβαίνει σε σημείο δίπλα σε παραλία όπου βρίσκονται λουόμενοι. Οι έλικες σηκώνουν άμμο και σκόνη, πολίτες απομακρύνονται και το περιστατικό προκαλεί εισαγγελική παρέμβαση. Λίγο αργότερα εντοπίζεται σακίδιο με κοκαΐνη και κάνναβη, ο 39χρονος επιχειρηματίας που φέρεται να συνδέεται με αυτό συλλαμβάνεται και στη συνέχεια αφήνεται ελεύθερος με εισαγγελική εντολή.
Αν μείνει κανείς μόνο στο σακίδιο με τα ναρκωτικά, χάνει ίσως το σοβαρότερο μέρος της υπόθεσης των Σπετσών: το ίδιο το ελικόπτερο και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες προσγειώθηκε σε χώρο δίπλα σε ανθρώπους.
Και εδώ υπάρχει κάτι πολύ συγκεκριμένο που δεν αποτελεί πολιτική εκτίμηση ούτε δημοσιογραφική υπερβολή: η ελληνική αεροπορική νομοθεσία επιβάλλει στον χειριστή να μεριμνά για την προστασία της ζωής και της ανθρώπινης δραστηριότητας στο έδαφος και να διατηρεί απόσταση ασφαλείας από ανθρώπους κατά την προσέγγιση, την προσγείωση, την απογείωση και τους σχετικούς ελιγμούς.
Αυτό αλλάζει την ουσία της υπόθεσης: δεν εξετάζεται απλώς αν υπήρχε δικαίωμα επιλογής ενός εναλλακτικού σημείου προσγείωσης. Εξετάζεται αν το συγκεκριμένο σημείο ήταν πράγματι κατάλληλο και ασφαλές όταν σε άμεση γειτνίαση βρίσκονταν λουόμενοι.
Τι συνέβη στις Σπέτσες
Το περιστατικό σημειώθηκε το Σάββατο 22 Αυγούστου, όταν ιδιωτικό ελικόπτερο που είχε απογειωθεί από την περιοχή της Κερατέας προσγειώθηκε σε πλάτωμα δίπλα σε παραλία των Σπετσών.
Η παρουσία του ελικοπτέρου τόσο κοντά σε λουόμενους προκάλεσε ανησυχία και κινητοποίηση των Αρχών. Η Εισαγγελία Ποινικής Δίωξης Ναυπλίου ενημερώθηκε για το περιστατικό και έδωσε εντολή για προανάκριση.
Σύμφωνα με το νεότερο ρεπορτάζ της ΕΡΤ, οι Αρχές σχηματίζουν ξεχωριστή δικογραφία ειδικά για την προσγείωση του ελικοπτέρου, ενώ εξετάζονται ενδεχόμενες παραβάσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια της πτήσης.
ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ
1. Ναρκωτικά: δικογραφία για τον 39χρονο επιβάτη.
2. Προσγείωση: ξεχωριστή δικογραφία για το αν παραβιάστηκαν οι κανόνες ασφάλειας της πτήσης.
Τα δύο ζητήματα δεν πρέπει να συγχέονται. Το δεύτερο αφορά δυνητικά την ασφάλεια ανθρώπων που βρίσκονταν στο έδαφος.
Τι λέει ο νόμος για προσγείωση ελικοπτέρου εκτός ελικοδρομίου
Η εικόνα ότι ένα ελικόπτερο μπορεί απλώς να κατεβαίνει «όπου βολεύει» δεν ανταποκρίνεται στο θεσμικό πλαίσιο.
Το άρθρο 12 του Προεδρικού Διατάγματος 19/2009, που ρυθμίζει τα πεδία προσγείωσης ελικοπτέρων, πράγματι επιτρέπει υπό προϋποθέσεις τη χρήση πεδίου προσγείωσης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Όμως μεταφέρει στον χειριστή πλήρη ευθύνη για την καταλληλότητα του σημείου.
Και οι προϋποθέσεις δεν είναι τυπικές. Ο χειριστής πρέπει να εξετάζει μεταξύ άλλων:
- αν οι διαστάσεις και η αντοχή του χώρου είναι επαρκείς,
- την ύπαρξη και το ύψος εμποδίων,
- αν το έδαφος μπορεί να προκαλέσει εκτίναξη σκόνης, άμμου ή άλλων χαλαρών υλικών,
- τους επιχειρησιακούς περιορισμούς του ελικοπτέρου,
- και κυρίως την προστασία της ζωής, της περιουσίας και της ανθρώπινης δραστηριότητας στο έδαφος.
Το κρίσιμο σημείο της νομοθεσίας: κατά την προσέγγιση, προσγείωση, απογείωση και τους σχετικούς ελιγμούς, το ελικόπτερο πρέπει να κινείται σε απόσταση ασφαλείας από ανθρώπους, ζώα, κτίρια και οχήματα.
Επομένως, το ότι ένας χειριστής μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες να χρησιμοποιήσει εναλλακτικό πεδίο προσγείωσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε παραλία ή κάθε ελεύθερος χώρος είναι νόμιμο και ασφαλές σημείο προσγείωσης.
Η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας προειδοποιεί ειδικά για το downwash
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η ίδια η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας έχει καταγράψει στις επίσημες οδηγίες ασφαλείας της για τα ελικόπτερα το downwash — τις ισχυρές καθοδικές ροές αέρα των στροφείων — ως αναγνωρισμένο κίνδυνο.
Η ΑΠΑ επισημαίνει επίσης ως παράγοντες κινδύνου την ανεπαρκή απομάκρυνση εμποδίων κατά την απογείωση και την προσγείωση, την κακή επιλογή ή διαχείριση σημείων προσγείωσης και την πλημμελή προετοιμασία της πτήσης.
Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς για το αν οι λουόμενοι «ενοχλήθηκαν». Το ισχυρό ρεύμα ενός ελικοπτέρου μπορεί να σηκώσει άμμο, χαλίκια ή άλλα αντικείμενα και να δημιουργήσει συνθήκες περιορισμένης ορατότητας ή απώλειας ισορροπίας σε ανθρώπους που βρίσκονται κοντά.
Το κατά πόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση δημιουργήθηκε πραγματικός άμεσος κίνδυνος τραυματισμού είναι θέμα της αρμόδιας έρευνας και δεν μπορεί να προδικαστεί. Το γεγονός όμως ότι η προστασία των ανθρώπων αποτελεί ρητή νομική υποχρέωση του χειριστή είναι αδιαμφισβήτητο.
«Υπήρχε μηχανάκι στο ελικοδρόμιο» – Αρκεί αυτή η εξήγηση;
Οι χειριστές φέρονται να υποστήριξαν στις Αρχές ότι δεν κατέστη δυνατό να χρησιμοποιηθεί το αρχικά προβλεπόμενο σημείο επειδή υπήρχε εμπόδιο — σύμφωνα με τις καταθέσεις, δίκυκλο — και για τον λόγο αυτό επέλεξαν άλλο σημείο.
Αυτή είναι η εκδοχή των χειριστών και ασφαλώς πρέπει να αξιολογηθεί.
Όμως ακόμη και αν πράγματι το αρχικό σημείο ήταν μη διαθέσιμο, το επόμενο ερώτημα δεν είναι αν μπορούσαν να πάνε «κάπου αλλού» γενικά. Είναι αν το συγκεκριμένο «κάπου αλλού» πληρούσε όλες τις προϋποθέσεις ασφάλειας.
Η ίδια η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας αναφέρει ότι όταν χρησιμοποιείται προσωρινό πεδίο προσγείωσης ο χειριστής πρέπει να κρίνει την καταλληλότητά του με βάση συγκεκριμένες διαδικασίες και να λαμβάνει υπόψη το έδαφος, την άμμο, τη σκόνη, τα εμπόδια και κυρίως την ασφάλεια ανθρώπων και περιουσιών στο έδαφος.
Άρα: το «δεν μπορούσαμε να προσγειωθούμε στο αρχικό σημείο» μπορεί να εξηγεί γιατί αναζητήθηκε εναλλακτικό σημείο. Δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι το σημείο δίπλα στους λουόμενους ήταν νόμιμο ή ασφαλές.
Και μετά εμφανίστηκε το μαύρο σακίδιο
Κατά τη διάρκεια της αστυνομικής έρευνας εντοπίστηκε μαύρο σακίδιο, μέσα στο οποίο, σύμφωνα με αστυνομικές πηγές που επικαλείται η ΕΡΤ, βρέθηκαν ουσίες που φέρονται να είναι κοκαΐνη και κάνναβη, καθώς και προσωπικά αντικείμενα και αστυνομική ταυτότητα.
Η ταυτότητα φέρεται να ανήκε στον 39χρονο Έλληνα επιχειρηματία που είχε νοικιάσει το ελικόπτερο. Ο άνδρας αναζητήθηκε, παρουσιάστηκε στο Αστυνομικό Τμήμα Σπετσών και συνελήφθη για παράβαση της νομοθεσίας περί εξαρτησιογόνων ουσιών.
Η νεότερη ενημέρωση της ΕΡΤ διόρθωσε μια κρίσιμη αρχική πληροφορία: η ποσότητα της κοκαΐνης ήταν περίπου 0,5 γραμμάριο και όχι 50 γραμμάρια, όπως είχε αρχικά μεταδοθεί.
Με εισαγγελική εντολή ο 39χρονος αφέθηκε στη συνέχεια ελεύθερος και η δικογραφία θα διαβιβαστεί στην Εισαγγελία.
Η απελευθέρωση δεν αποδεικνύει «παρέμβαση» – αλλά το κοινωνικό ερώτημα παραμένει
Εδώ χρειάζεται ακρίβεια.
Το ότι ο επιχειρηματίας αφέθηκε ελεύθερος δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη χαριστικής μεταχείρισης, πολιτικής παρέμβασης ή παρανομίας. Για μικρές ποσότητες ναρκωτικών που αξιολογούνται ως προοριζόμενες για προσωπική χρήση το θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει σαφώς διαφορετική ποινική μεταχείριση από εκείνη της διακίνησης.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι να απαιτεί κανείς αυστηρότερη μεταχείριση ενός ανθρώπου επειδή είναι εύπορος. Αυτό θα ήταν εξίσου λάθος.
Το πρόβλημα είναι αν η ίδια επιείκεια, η ίδια ταχύτητα και η ίδια αυστηρή εφαρμογή των εγγυήσεων του νόμου παρέχονται πράγματι σε όλους.
Το σωστό ερώτημα δεν είναι:
«Γιατί δεν κρατήθηκε επειδή είναι πλούσιος;»
Το σωστό ερώτημα είναι:
«Ένας εργαζόμενος ή άνεργος, χωρίς οικονομική ισχύ και χωρίς πρόσβαση σε ισχυρούς δικηγόρους, θα είχε ακριβώς την ίδια διαδικαστική μεταχείριση υπό τα ίδια πραγματικά περιστατικά;»
Δεν αφορά μόνο τον επιβάτη – οι ευθύνες της προσγείωσης είναι άλλο κεφάλαιο
Υπάρχει και μια ακόμη σημαντική διάκριση που δεν πρέπει να χαθεί.
Ο επιβάτης και οι χειριστές δεν έχουν αυτομάτως την ίδια ευθύνη για την επιλογή του σημείου προσγείωσης.
Η αεροπορική νομοθεσία τοποθετεί την επιχειρησιακή ευθύνη για την καταλληλότητα του πεδίου στον χειριστή και, ανάλογα με τη φύση της πτήσης, ευθύνες φέρει και ο φορέας εκμετάλλευσης του ελικοπτέρου.
Γι’ αυτό και οι δύο χειριστές κλήθηκαν να δώσουν καταθέσεις, ενώ συλλέγεται προανακριτικό υλικό για την πτήση και την προσγείωση. Το γεγονός ότι δεν συνελήφθησαν στο πλαίσιο του αυτοφώρου δεν σημαίνει ότι έχει κριθεί πως δεν υπήρξε παράβαση.
Δεύτερο περιστατικό μέσα σε λίγες εβδομάδες
Η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο σοβαρή επειδή δεν είναι το πρώτο αντίστοιχο περιστατικό του φετινού καλοκαιριού.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, προσγείωση ελικοπτέρου στο Σαρακήνικο της Μήλου είχε επίσης προκαλέσει εισαγγελική και διοικητική έρευνα για το αν είχαν παραβιαστεί οι κανόνες της αεροπορικής νομοθεσίας.
Όταν δύο περιστατικά αυτού του τύπου εμφανίζονται μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα σε πολυσύχναστους τουριστικούς προορισμούς, το ερώτημα ξεπερνά τα πρόσωπα: πόσο αποτελεσματικά ελέγχονται στην πράξη οι ιδιωτικές πτήσεις ελικοπτέρων και η χρήση προσωρινών πεδίων προσγείωσης;
Το «νόμος και τάξη» κρίνεται όταν ο νόμος ακουμπά τους ισχυρούς
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει οικοδομήσει σημαντικό μέρος της πολιτικής της ταυτότητας πάνω στο δόγμα του «νόμου και της τάξης».
Όμως ένα κράτος δικαίου δεν δοκιμάζεται μόνο όταν η Αστυνομία ελέγχει τον ανώνυμο πολίτη, τον διαδηλωτή, τον νεαρό ή τον εργαζόμενο.
Δοκιμάζεται ακόμη περισσότερο όταν απέναντι στον κρατικό μηχανισμό βρίσκεται ένας άνθρωπος με οικονομική δύναμη, ισχυρό κοινωνικό περιβάλλον ή πρόσβαση σε ακριβή μέσα και υπηρεσίες.
Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η κυβέρνηση παρενέβη στην υπόθεση των Σπετσών. Και θα ήταν δημοσιογραφικά ανεύθυνο να παρουσιαστεί κάτι τέτοιο ως γεγονός χωρίς αποδείξεις.
Υπάρχει όμως απολύτως θεμιτό και σοβαρό πολιτικό ερώτημα για το αν η ισότητα απέναντι στον νόμο γίνεται αντιληπτή ως πραγματικότητα ή απλώς ως συνταγματική διακήρυξη.
Και υπάρχει ακόμη ένα τεστ: θα μάθουμε ποιο ήταν τελικά το αποτέλεσμα της έρευνας για την προσγείωση; Θα ελεγχθεί μέχρι τέλους αν το σημείο πληρούσε τις απαιτήσεις ασφαλείας; Θα υπάρξουν κυρώσεις αν διαπιστωθούν παραβάσεις; Ή η δημόσια συζήτηση θα τελειώσει μόλις φύγει το περιστατικό από τα πρωτοσέλιδα;
Αυτό είναι το κομμάτι που πρέπει να απαντηθεί
Στην υπόθεση των Σπετσών υπάρχουν σήμερα τρία διαφορετικά επίπεδα:
- η κατοχή των ναρκωτικών και η δικογραφία σε βάρος του επιβάτη,
- η επιλογή και η ασφάλεια του σημείου προσγείωσης,
- και η συνολική λειτουργία των θεσμών απέναντι σε πρόσωπα διαφορετικής κοινωνικής και οικονομικής ισχύος.
Το πρώτο έχει ήδη συγκεντρώσει μεγάλο μέρος της δημοσιότητας.
Το δεύτερο, όμως, μπορεί να αφορά άμεσα την ασφάλεια ανθρώπινων ζωών.
Και το τρίτο είναι εκείνο που καθορίζει τελικά την εμπιστοσύνη μιας κοινωνίας στη Δικαιοσύνη και στο κράτος.
Το ζήτημα των Σπετσών δεν τελειώνει στο 0,5 γραμμάριο κοκαΐνης. Ένα ελικόπτερο προσγειώθηκε δίπλα σε λουόμενους, ενώ η νομοθεσία απαιτεί ρητά προστασία της ζωής και απόσταση ασφαλείας από ανθρώπους στο έδαφος. Η Δικαιοσύνη οφείλει να ερευνήσει την υπόθεση μέχρι τέλους — όχι επειδή οι εμπλεκόμενοι είναι εύποροι, αλλά ακριβώς επειδή σε ένα πραγματικό κράτος δικαίου το επώνυμο, το πορτοφόλι και το μέσο μετακίνησης δεν πρέπει να αλλάζουν ούτε τον νόμο ούτε τον τρόπο με τον οποίο αυτός εφαρμόζεται.
