Ο Γιώργος Γεραπετρίτης θέλει σήμερα να πείσει τους Έλληνες ότι η χώρα αντιμετωπίζει την Τουρκία «από θέση ισχύος», ότι τα «ήρεμα νερά» ήταν μια απολύτως επιτυχημένη στρατηγική και ότι η Ελλάδα της «παθητικής διπλωματικής αδράνειας» ανήκει στο παρελθόν.
Είναι μια ωραία αφήγηση.
Μόνο που η εξωτερική πολιτική δεν αξιολογείται από το πόσο δυνατά ακούγεται ένας υπουργός σε μία κυριακάτικη συνέντευξη.
Αξιολογείται από το τι συμβαίνει όταν ο απέναντι δοκιμάζει στην πράξη τις κόκκινες γραμμές σου.
Και εκεί η εικόνα για τον Γιώργο Γεραπετρίτη και συνολικά για την κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι πολύ λιγότερο θριαμβευτική.
Η Τουρκία εξακολουθεί να απειλεί την Ελλάδα με πόλεμο για τα 12 ναυτικά μίλια.
Η Τουρκία παρεμπόδισε τις έρευνες του Great Sea Interconnector στην Κάσο.
Η Τουρκία επαναφέρει αμφισβητήσεις ελληνικής κυριαρχίας.
Η Τουρκία ανακήρυξε θαλάσσια πάρκα σε περιοχές που το ίδιο το ελληνικό ΥΠΕΞ χαρακτηρίζει ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Και παρ’ όλα αυτά ο υπουργός μιλά σήμερα για Ελλάδα «από θέση ισχύος».
Η υπόκλιση που τελικά έγινε πολιτικό σύμβολο
Τον Δεκέμβριο του 2023, κατά την επίσκεψη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αθήνα, μία εικόνα του Γιώργου Γεραπετρίτη προκάλεσε τεράστια πολιτική συζήτηση.
Η κάμερα τον κατέγραψε να σκύβει την ώρα που ο Τούρκος πρόεδρος περνούσε μπροστά του μαζί με την τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου.
Η εικόνα έμοιαζε με υπόκλιση.
Ο ίδιος ο Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι η κίνηση δεν απευθυνόταν στον Ερντογάν αλλά στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Αυτή είναι η δική του εξήγηση και καταγράφεται.
Αλλά η πολιτική σημασία μιας εικόνας δεν περιορίζεται πάντοτε στην πρόθεση εκείνου που εμφανίζεται σε αυτή.
Γιατί σήμερα, σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, η συγκεκριμένη εικόνα μοιάζει να συμπυκνώνει συμβολικά ολόκληρη την κριτική που ασκείται στην εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη:
χαμηλοί τόνοι απέναντι σε μια Τουρκία που δεν χαμήλωσε ποτέ τις απαιτήσεις της.
Διάλογος με μια Άγκυρα που συνέχισε να απειλεί.
«Ήρεμα νερά» με έναν γείτονα που δεν εγκατέλειψε ούτε το casus belli, ούτε τις διεκδικήσεις του στο Αιγαίο, ούτε τις αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ο Γεραπετρίτης μπορεί να επιμένει ότι δεν υποκλίθηκε στον Ερντογάν. Το πολιτικό ερώτημα όμως είναι πολύ βαρύτερο: μήπως τελικά ήταν η κυβερνητική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία εκείνη που έσκυβε κάθε φορά που η Άγκυρα δοκίμαζε μέχρι πού μπορεί να φτάσει;
Κάσος: Εκεί τελειώνουν τα λόγια περί «θέσης ισχύος»
Το καλύτερο τεστ για τη θεωρία Γεραπετρίτη περί «ισχύος» δεν είναι μια συνέντευξη.
Είναι η Κάσος.
Τον Ιούλιο του 2024, ερευνητικές εργασίες για το Great Sea Interconnector, το ευρωπαϊκό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, βρέθηκαν αντιμέτωπες με τουρκική στρατιωτική παρουσία.
Η Αθήνα επέμενε ότι δεν είχε υπάρξει υποχώρηση και ότι η Ελλάδα δεν ζήτησε τουρκική άδεια για να ενεργήσει σε περιοχή όπου θεωρεί ότι διαθέτει νόμιμα δικαιώματα.
Όμως υπάρχει πλέον ένα στοιχείο που δύσκολα μπορεί να χωρέσει στο κυβερνητικό αφήγημα.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεσή της για την Τουρκία, κατέγραψε ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες του Great Sea Interconnector.
Όχι κάποιος πολιτικός αντίπαλος του Γεραπετρίτη.
Όχι κάποιο «ακραίο» ελληνικό μέσο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Κύριε Γεραπετρίτη, αυτή είναι η «θέση ισχύος»;
Η Τουρκία εμφανίζεται στην περιοχή, παρεμποδίζει ένα ευρωπαϊκό έργο και δύο χρόνια αργότερα η Αθήνα εξακολουθεί να διαβεβαιώνει ότι «δεν υποχώρησε».
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: οι εργασίες συνεχίστηκαν ανεμπόδιστα εκεί όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να τις πραγματοποιήσει;
Γιατί δύναμη δεν είναι να δηλώνεις ότι έχεις δικαίωμα.
Δύναμη είναι να μπορείς να το ασκήσεις.
Casus belli: Τρία χρόνια «ήρεμα νερά» και η απειλή πολέμου είναι ακόμη εκεί
Στη σημερινή του συνέντευξη ο υπουργός επαναλαμβάνει ότι η Ελλάδα διαθέτει αναφαίρετο δικαίωμα να επεκτείνει μονομερώς τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια.
Σωστά.
Αυτό όμως δεν είναι κατόρθωμα της κυβέρνησης Μητσοτάκη ούτε προσωπική κατάκτηση του Γιώργου Γεραπετρίτη.
Είναι δικαίωμα που η Ελλάδα θεμελιώνει στο Δίκαιο της Θάλασσας εδώ και δεκαετίες.
Το πολιτικό αποτέλεσμα που πρέπει να εξετάσουμε είναι άλλο:
τι κατάφεραν τα «ήρεμα νερά» απέναντι στο τουρκικό casus belli;
Η απάντηση είναι εξαιρετικά άβολη.
Τίποτα.
Η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης της 8ης Ιουνίου 1995, που εξουσιοδοτεί την τουρκική κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει ακόμη και στρατιωτικά μέσα εφόσον η Ελλάδα επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της πέρα από τα 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, εξακολουθεί να ισχύει.
Το επιβεβαιώνει και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις τελευταίες εκθέσεις της για την Τουρκία.
Αυτό είναι το παράδοξο της κυβερνητικής αφήγησης: ο υπουργός μιλά για «απόγειο ισχύος», την ώρα που ένα κράτος του ΝΑΤΟ εξακολουθεί επισήμως να διατηρεί απειλή χρήσης στρατιωτικής βίας εναντίον της Ελλάδας εάν η χώρα ασκήσει ένα δικαίωμα που το ίδιο το ελληνικό ΥΠΕΞ χαρακτηρίζει αναφαίρετο.
Τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα: Τετελεσμένα μέσα στα «ήρεμα νερά»
Και φτάνουμε στον Αύγουστο του 2026.
Η Τουρκία ανακηρύσσει δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και εδώ δεν χρειάζεται καν η δική μας αξιολόγηση.
Το ίδιο το Υπουργείο Εξωτερικών του Γιώργου Γεραπετρίτη ανακοίνωσε ότι τα τουρκικά πάρκα εκτείνονται πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα και, σε μέρος τους, εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Τα χαρακτήρισε παράνομα.
Και χρησιμοποίησε μία ακόμη βαρύτερη διατύπωση:
ότι τέτοιες ενέργειες επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Ας το ξαναπούμε.
Ο ίδιος ο υπουργός που σήμερα δηλώνει ότι η πολιτική του έφερε την Ελλάδα σε «θέση ισχύος» είναι επικεφαλής ενός Υπουργείου που πριν από λίγες ημέρες κατήγγειλε την Τουρκία ότι επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα σε θαλάσσιες ζώνες.
Πώς συνυπάρχουν ακριβώς τα δύο;
Από τη μία «βρισκόμαστε στο απόγειο της ισχύος μας».
Από την άλλη ο γείτονας επιχειρεί, κατά το ίδιο το ΥΠΕΞ, να δημιουργήσει τετελεσμένα.
Κάποιο από τα δύο αφηγήματα χρειάζεται σοβαρή εξήγηση.
Οι «γκρίζες ζώνες» δεν εξαφανίστηκαν επειδή χαμογελούσαν οι υπουργοί
Η τουρκική αναθεωρητική πολιτική στο Αιγαίο δεν γεννήθηκε επί Γεραπετρίτη.
Αυτό θα ήταν ιστορικά ψευδές.
Το ζήτημα είναι αν η πολιτική που ο ίδιος παρουσιάζει σήμερα ως μεγάλη επιτυχία κατάφερε να μετακινήσει την Τουρκία από αυτές τις θέσεις.
Και η απάντηση μέχρι στιγμής είναι όχι.
Η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνική κυριαρχία επί νησιών και γεωγραφικών σχηματισμών, εξακολουθεί να αμφισβητεί θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών και εξακολουθεί να διατηρεί ένα ολόκληρο πλέγμα διεκδικήσεων στο Αιγαίο.
Το ίδιο το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών περιγράφει επισήμως τις τουρκικές αξιώσεις ως πολιτική αυξανόμενων αμφισβητήσεων που περιλαμβάνει κυριαρχία επί νησιών, θαλάσσια σύνορα, εναέριο χώρο, FIR Αθηνών και αποστρατιωτικοποίηση νησιών.
Τρία χρόνια «ήρεμων νερών» δεν εξαφάνισαν καμία από αυτές τις βασικές διεκδικήσεις.
Και οι παραβιάσεις δεν εξαφανίστηκαν για πάντα
Ένα από τα επιχειρήματα του Γιώργου Γεραπετρίτη έχει πραγματική βάση: μετά το 2023 οι τουρκικές παραβιάσεις και η ένταση στο Αιγαίο μειώθηκαν σημαντικά.
Αυτό είναι γεγονός και δεν υπάρχει λόγος να το κρύψουμε.
Μόνο που το ίδιο γεγονός δημιουργεί και το επόμενο ερώτημα:
η μείωση αυτή ήταν αποτέλεσμα μόνιμης αλλαγής της τουρκικής πολιτικής ή απλώς προσωρινής επιλογής της Άγκυρας;
Οι ευρωπαϊκές εκθέσεις ήδη κατέγραφαν ότι, μετά από μήνες σχεδόν μηδενικών περιστατικών, παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας επανεμφανίστηκαν.
Και αυτό είναι το πρόβλημα με την κυβερνητική αυτοαποθέωση:
αν παρουσιάζεις μια περίοδο αποκλιμάκωσης ως απόδειξη ότι άλλαξες το γεωπολιτικό ισοζύγιο, τότε πρέπει να εξηγήσεις τι συμβαίνει όταν η ίδια συμπεριφορά επανέρχεται.
Rafale, Belharra, F-35: Ναι, η Ελλάδα εξοπλίζεται – Όχι, αυτό δεν αθωώνει τη διπλωματία
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης επικαλείται τα Rafale, τα αναβαθμισμένα F-16, τις Belharra και τα μελλοντικά F-35 ως απόδειξη της ελληνικής ισχύος.
Η ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων είναι πραγματική.
Και είναι θετικό για τη χώρα να ενισχύεται η αποτρεπτική της δυνατότητα.
Αλλά υπάρχει μια πολύ βολική σύγχυση στο κυβερνητικό αφήγημα:
άλλο πράγμα η αγορά οπλικών συστημάτων και άλλο η επιτυχία της διπλωματικής στρατηγικής Γεραπετρίτη.
Το ένα δεν αποδεικνύει αυτομάτως το άλλο.
Μπορεί μια χώρα να διαθέτει ισχυρότερες Ένοπλες Δυνάμεις και ταυτόχρονα ο αντίπαλός της να συνεχίζει να διεκδικεί, να πιέζει και να δοκιμάζει τα όρια της πολιτικής της.
Και αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να εξηγήσει ο υπουργός αντί να χρησιμοποιεί τα εξοπλιστικά προγράμματα ως πιστοποιητικό επιτυχίας της δικής του διπλωματίας.
«Καμία υποχώρηση», έλεγε από το 2023
Υπάρχει και μια φράση του ίδιου του Γεραπετρίτη που αξίζει να θυμηθούμε.
Τον Σεπτέμβριο του 2023 διαβεβαίωνε από τη Βουλή:
«Καμία υποχώρηση, καμία κρυφή ατζέντα» στον ελληνοτουρκικό διάλογο.
Από τότε μέχρι σήμερα, η κυβέρνηση επιμένει στην ίδια γραμμή.
Όμως η πολιτική δεν κρίνεται μόνο από το αν υπέγραψες επίσημα μια παραχώρηση.
Κρίνεται και από το τι συμβαίνει στο πεδίο όταν ο άλλος επιχειρεί να επιβάλει τη δική του αντίληψη.
Και εκεί επιστρέφουμε ξανά στην Κάσο.
Στα θαλάσσια πάρκα.
Στο casus belli.
Στις αμφισβητήσεις κυριαρχίας.
Η κυβέρνηση μπορεί να διαβεβαιώνει ότι δεν υπέγραψε καμία υποχώρηση.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Τουρκία απέκτησε τη δυνατότητα, μέσω πίεσης και στρατιωτικής παρουσίας, να επηρεάζει στην πράξη το πότε και πώς η Ελλάδα ασκεί δικαιώματα που η ίδια θεωρεί αδιαπραγμάτευτα.
Η Διακήρυξη των Αθηνών έφερε ηρεμία – Δεν έφερε τουρκική υποχώρηση
Για να μην αδικείται η πραγματικότητα, η Διακήρυξη των Αθηνών και η ελληνοτουρκική προσέγγιση είχαν ένα σαφές αποτέλεσμα:
μείωσαν για σημαντικό χρονικό διάστημα την ένταση και τον κίνδυνο μιας μεγάλης κρίσης.
Αυτό έχει αξία.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει την αποκλιμάκωση σε απόδειξη ότι η Τουρκία έγινε λιγότερο αναθεωρητική.
Δεν έγινε.
Η Άγκυρα δεν απέσυρε το casus belli.
Δεν εγκατέλειψε τις αμφισβητήσεις ελληνικής κυριαρχίας.
Δεν εγκατέλειψε τις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες.
Δεν εγκατέλειψε την αμφισβήτηση δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών.
Και στην Κάσο έδειξε ότι είναι διατεθειμένη να εμφανίσει πολεμικά πλοία όταν θεωρεί ότι ελληνική δραστηριότητα παραβιάζει τις δικές της αξιώσεις.
Αυτό λοιπόν είναι το πραγματικό ισοζύγιο των «ήρεμων νερών»:
Λιγότερη ένταση; Ναι.
Χρήσιμος δίαυλος επικοινωνίας; Ναι.
Εγκατάλειψη των τουρκικών διεκδικήσεων; Όχι.
Άρση του casus belli; Όχι.
Ανεμπόδιστη άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων στην Κάσο; Το ίδιο το ευρωπαϊκό αρχείο λέει ότι η Τουρκία παρεμπόδισε τις έρευνες.
Τέλος στις απόπειρες δημιουργίας τετελεσμένων; Το ίδιο το ΥΠΕΞ λέει σήμερα το αντίθετο.
Η «παθητική διπλωματική αδράνεια» και η πραγματική ερώτηση προς τον Γεραπετρίτη
Ο υπουργός δηλώνει ότι «η Ελλάδα της παθητικής διπλωματικής αδράνειας πέρασε ανεπιστρεπτί».
Ας αφήσουμε λοιπόν τις μεγάλες λέξεις και ας απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα.
- Πότε θα πραγματοποιηθούν ανεμπόδιστα οι έρευνες στην Κάσο εκεί όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι έχει κάθε νόμιμο δικαίωμα;
- Τι ακριβώς κέρδισε η χώρα από τρία χρόνια διαλόγου ως προς το τουρκικό casus belli;
- Ποια βασική τουρκική αναθεωρητική αξίωση εγκατέλειψε η Άγκυρα μέσα σε αυτή την περίοδο;
- Πώς συμβιβάζεται το «απόγειο της ισχύος» με την επίσημη καταγγελία του ελληνικού ΥΠΕΞ ότι η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα;
- Γιατί η Τουρκία εξακολουθεί να αισθάνεται ότι μπορεί να αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα ενώ η κυβέρνηση μιλά για την ισχυρότερη Ελλάδα των τελευταίων ετών;
Αυτές είναι οι απαντήσεις που ενδιαφέρουν.
Όχι άλλη μία διαβεβαίωση ότι όλα γίνονται «από θέση ισχύος».
Και τελικά, η υπόκλιση
Η κυβέρνηση θα ήθελε πιθανότατα η εικόνα του Δεκεμβρίου του 2023 να έχει ξεχαστεί ως μια παρεξήγηση.
Μπορεί πράγματι ο Γιώργος Γεραπετρίτης εκείνη τη στιγμή να απέδιδε σεβασμό στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όπως υποστήριξε.
Αλλά πολιτικά η εικόνα έμεινε.
Και έμεινε γιατί τα επόμενα χρόνια της έδωσαν έναν συμβολισμό πολύ μεγαλύτερο από τη συγκεκριμένη στιγμή.
Ένας υπουργός που σκύβει στο ίδιο κάδρο με τον Ερντογάν και στη συνέχεια οικοδομεί την πολιτική του πάνω στα «ήρεμα νερά» βρίσκεται σήμερα απέναντι σε μία Τουρκία που:
- εξακολουθεί να απειλεί την Ελλάδα με πόλεμο,
- εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνικά δικαιώματα,
- παρεμπόδισε ευρωπαϊκές έρευνες στην Κάσο,
- επιχειρεί, σύμφωνα με το ίδιο το ΥΠΕΞ, να δημιουργήσει τετελεσμένα,
- και δεν έχει αποσύρει καμία από τις βασικές αναθεωρητικές της θέσεις.
Γι’ αυτό η υπόκλιση δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως απόδειξη.
Λειτουργεί ως πολιτικό σύμβολο.
Ως η εικόνα μιας εξωτερικής πολιτικής που θέλει να εμφανίζεται «ισχυρή», αλλά κάθε τόσο αναγκάζεται να εξηγεί γιατί η Τουρκία συνεχίζει να πιέζει, να αμφισβητεί και να δοκιμάζει τα όριά της.
Κύριε Γεραπετρίτη, η θέση ισχύος δεν δηλώνεται σε συνεντεύξεις. Αποδεικνύεται απέναντι σε εκείνον που σε αμφισβητεί.
Και μέχρι σήμερα η Τουρκία δεν απέσυρε το casus belli, δεν εγκατέλειψε τις αμφισβητήσεις κυριαρχίας, δεν έκανε πίσω στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της και έφτασε στο σημείο να παρεμποδίσει έρευνες στην Κάσο και να εκδώσει θαλάσσια πάρκα που το ίδιο το ελληνικό ΥΠΕΞ χαρακτηρίζει παράνομα και απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων.
Μπορεί λοιπόν να εξηγείτε ότι η υπόκλιση του 2023 δεν ήταν προς τον Ερντογάν. Εκείνο που πρέπει πλέον να εξηγήσετε είναι γιατί, ύστερα από τρία χρόνια της δικής σας πολιτικής, η Άγκυρα εξακολουθεί να μη σκύβει ούτε χιλιοστό από τις βασικές αξιώσεις της.
