Ουρές αυτοκινήτων σχηματίστηκαν έξω από πρατήρια καυσίμων στην Τεχεράνη, λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της νέας αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης κατά του Ιράν. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, αλλά η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: οι νέες κυρώσεις δεν δημιούργησαν μέσα σε μία νύχτα την έλλειψη βενζίνης. Έρχονται να πιέσουν μια οικονομία που βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με αποκλεισμό, περιορισμένες εξαγωγές πετρελαίου, προβλήματα στην τροφοδοσία και ζημιές στην ενεργειακή υποδομή.
Την Τρίτη 25 Αυγούστου οδηγοί περίμεναν σε μεγάλες ουρές για να ανεφοδιαστούν στην ιρανική πρωτεύουσα, καθώς η ανακοίνωση των νέων αμερικανικών μέτρων ενίσχυσε τον φόβο για ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην αγορά καυσίμων.
Η Ουάσιγκτον δεν κρύβει τον στόχο της. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε την επιχείρηση «Operation Economic Outcast», περιγράφοντάς την ως προσπάθεια αποκοπής κάθε εναπομείνασας οικονομικής «γραμμής ζωής» της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ
Η αμερικανική κυβέρνηση μιλά ανοιχτά για «οικονομική επίθεση» και για αποκοπή των οικονομικών δεσμών του Ιράν με τον υπόλοιπο κόσμο. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν θα υπάρξει πίεση, αλλά ποιος θα πληρώσει πρώτος το κόστος της.
Σχεδόν 60 νέοι στόχοι στο αμερικανικό μπλόκο
Η νέα δέσμη μέτρων που παρουσιάστηκε στις 24 Αυγούστου περιλαμβάνει σχεδόν 60 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία που οι ΗΠΑ συνδέουν με το ιρανικό κράτος, τις ένοπλες δραστηριότητές του, το εμπόριο πετρελαίου και δίκτυα παράκαμψης των κυρώσεων.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον προειδοποιεί επιχειρήσεις και χώρες που συνεχίζουν συναλλαγές με το Ιράν ότι μπορεί να αντιμετωπίσουν δευτερογενείς κυρώσεις και αποκλεισμό από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η πίεση επεκτείνεται πέρα από το πετρέλαιο, σε τομείς όπως η ναυτιλία, η αεροπορία, η τεχνολογία, ο χρυσός και τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία.
Το πλαίσιο: Οι ΗΠΑ δεν επιβάλλουν απλώς κυρώσεις σε ιρανικές εταιρείες. Επιχειρούν να κάνουν οικονομικά επικίνδυνη τη συνεργασία με το Ιράν ακόμη και για επιχειρήσεις τρίτων χωρών.
Οι ουρές δεν γεννήθηκαν σε μία ημέρα
Θα ήταν όμως παραπλανητικό να αποδοθούν οι σημερινές ουρές αποκλειστικά στις κυρώσεις που ανακοινώθηκαν μόλις τη Δευτέρα.
Το Ιράν αντιμετωπίζει ήδη σοβαρή πίεση στην αγορά καυσίμων. Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός και οι πολεμικές επιχειρήσεις έχουν περιορίσει δραστικά τις ενεργειακές ροές, ενώ πλήγματα σε υποδομές έχουν επηρεάσει και την ικανότητα διύλισης.
Σύμφωνα με τους Financial Times, το έλλειμμα στην εγχώρια αγορά έχει φτάσει περίπου τα 15 εκατομμύρια λίτρα βενζίνης ημερησίως. Πρόκειται για ήδη υπάρχον πρόβλημα, το οποίο η ανακοίνωση ενός ακόμη γύρου οικονομικής πίεσης ήρθε να επιβαρύνει ψυχολογικά και οικονομικά.
Το κρίσιμο: Οι πολίτες δεν περιμένουν στην ουρά επειδή μία αμερικανική ανακοίνωση «εξαφάνισε» τη βενζίνη μέσα σε λίγες ώρες. Περιμένουν σε μια αγορά που είχε ήδη πρόβλημα επάρκειας και τώρα φοβάται ότι η κατάσταση θα γίνει ακόμη χειρότερη.
Από την πίεση στο καθεστώς, στην πίεση του πολίτη
Αυτό είναι και το μεγάλο παράδοξο των οικονομικών κυρώσεων. Η δηλωμένη αμερικανική στόχευση είναι η ιρανική ηγεσία, οι στρατιωτικοί μηχανισμοί και τα δίκτυα χρηματοδότησης του κράτους. Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση, όμως, γίνεται αισθητή πολύ χαμηλότερα στην κοινωνική πυραμίδα.
Οι Ιρανοί βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με υψηλό πληθωρισμό, κατάρρευση της αξίας του ριάλ και αυξανόμενο κόστος βασικών αγαθών. Οι νέες κυρώσεις προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Κάτοικοι της Τεχεράνης δήλωσαν στο AFP ότι θεωρούν βέβαιο πως οι κυρώσεις θα επηρεάσουν την καθημερινή ζωή, ανεξάρτητα από το εισόδημα, ενώ εκφράζονται φόβοι ότι η παρατεταμένη οικονομική ασφυξία μπορεί να προκαλέσει νέα κοινωνική ένταση.
Το Ιράν απαντά ότι δεν θα υποχωρήσει
Η Τεχεράνη απορρίπτει την αμερικανική πίεση και διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να υποκύψει. Η ιρανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η χώρα έχει δεκαετίες εμπειρίας στην παράκαμψη κυρώσεων και ότι οι εμπορικοί της εταίροι δεν θα ακολουθήσουν στο σύνολό τους τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.
Η Κίνα παραμένει κομβική σε αυτή την εξίσωση, καθώς αποτελεί τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου. Οι αμερικανικές κινήσεις μέχρι στιγμής πιέζουν εταιρείες και δίκτυα που συνδέονται με το εμπόριο, χωρίς όμως να έχουν χτυπήσει με τον μέγιστο δυνατό τρόπο τους μεγάλους κινεζικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Αυτό εξηγεί και γιατί οι αγορές αντέδρασαν διαφορετικά από ό,τι ίσως περίμενε κανείς: παρά την επιθετική ρητορική της Ουάσιγκτον, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν πάνω από 3% την Τρίτη, καθώς οι επενδυτές θεώρησαν ότι τα άμεσα μέτρα ήταν λιγότερο ακραία από όσα είχαν προεξοφληθεί.
Η ΑΝΤΙΦΑΣΗ
Στις διεθνείς αγορές το πετρέλαιο υποχωρεί. Στους δρόμους της Τεχεράνης οι πολίτες κάνουν ουρά για βενζίνη. Δύο εικόνες της ίδιας κρίσης, που δείχνουν πόσο διαφορετικά μεταφράζεται η γεωπολιτική πίεση για τις αγορές και για την καθημερινή ζωή.
Ο οικονομικός πόλεμος μπαίνει σε νέα φάση
Έξι μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, η αμερικανική στρατηγική δείχνει να μεταφέρει ακόμη μεγαλύτερο βάρος από το στρατιωτικό στο οικονομικό πεδίο.
Η Ουάσιγκτον θέλει να περιορίσει τα έσοδα, τις εξαγωγές και τις διεθνείς συναλλαγές της Τεχεράνης μέχρι το κόστος να γίνει πολιτικά δυσβάσταχτο. Το Ιράν, από την άλλη, θεωρεί ότι μπορεί να αντέξει και να χρησιμοποιήσει τη γεωγραφική του θέση στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης.
Στη μέση βρίσκονται εκατομμύρια άνθρωποι που δεν αποφασίζουν ούτε για τις κυρώσεις ούτε για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά βλέπουν ήδη το κόστος τους στο νόμισμα, στις τιμές και τώρα στις ουρές των πρατηρίων.
Η ΟΥΣΙΑ
Η Ουάσιγκτον λέει ότι θέλει να «αποκόψει κάθε οικονομική γραμμή ζωής» του ιρανικού καθεστώτος. Στην πράξη, όμως, κάθε τέτοια γραμμή περνά και μέσα από την καθημερινότητα των πολιτών. Οι ουρές της Τεχεράνης είναι η πρώτη ορατή υπενθύμιση ότι στον οικονομικό πόλεμο η πίεση προς την εξουσία περνά σχεδόν πάντα πρώτα από την κοινωνία.
