Ένα πρόγραμμα που παρουσιάστηκε ως επένδυση στους νέους επιστήμονες και ως εργαλείο για την αντιστροφή του brain drain εξελίχθηκε σε μία από τις πιο αμήχανες ιστορίες της ελληνικής ερευνητικής πολιτικής — και πλέον το φιάσκο του «Trust your Stars» περνά και στον διεθνή Τύπο.
Το Politico Europe αφιερώνει εκτενές ρεπορτάζ στην υπόθεση, με έναν τίτλο που δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο σκληρός για την εικόνα της χώρας:
«Η Ελλάδα σαμποτάρει τα ίδια της τα σχέδια για την αντιστροφή του brain drain των επιστημόνων».
Πίσω από τον εντυπωσιακό τίτλο βρίσκεται μία ακολουθία γεγονότων που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερα ερωτήματα: 1.241 ερευνητικές προτάσεις, 145 εγκεκριμένα σχέδια, 203 ενστάσεις, πολύμηνες καθυστερήσεις και τελικά ένα πρόγραμμα που είχε ήδη αφαιρεθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης την ίδια ημέρα που δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματά του.
Η ημερομηνία που τα λέει όλα: Στις 22 Ιουλίου 2025 εκδόθηκε η υπουργική απόφαση με τους πίνακες αποτελεσμάτων του «Trust your Stars». Την ίδια ημερομηνία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της ΕΕ η αναθεώρηση του ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης με την οποία το έργο αφαιρέθηκε από το πρόγραμμα χρηματοδότησης.
Το πρόγραμμα που θα κρατούσε τους επιστήμονες στην Ελλάδα
Το «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας – Trust your Stars» σχεδιάστηκε ως ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα χρηματοδότησης πανεπιστημιακής έρευνας της περιόδου.
Σύμφωνα με την επίσημη αρχική παρουσίαση του «Ελλάδα 2.0», ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανερχόταν περίπου στα 80,6 εκατ. ευρώ, από τα οποία περίπου 72 εκατ. ευρώ προβλεπόταν να προέλθουν από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Η φιλοσοφία του ήταν ξεκάθαρη: χρηματοδότηση νέων ερευνητών και συνεργασιών μεταξύ διαφορετικών ελληνικών πανεπιστημίων, με στόχο τη δημιουργία καλύτερων επιστημονικών και επαγγελματικών προοπτικών μέσα στη χώρα.
ΤΙ ΥΠΟΣΧΟΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Αξιοποίηση του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού, νέες προοπτικές για νέους ερευνητές, έρευνα υψηλού επιπέδου και μετατροπή των ελληνικών πανεπιστημίων σε κόμβους αριστείας και καινοτομίας.
1.241 προτάσεις για μια σπάνια ευκαιρία χρηματοδότησης
Το ενδιαφέρον της πανεπιστημιακής κοινότητας ήταν τεράστιο.
Συνολικά υποβλήθηκαν 1.241 αιτήσεις χρηματοδότησης. Για μια χώρα στην οποία η χρηματοδότηση της βασικής έρευνας αποτελεί διαχρονικό πρόβλημα, το πρόγραμμα αντιμετωπίστηκε από εκατοντάδες επιστήμονες ως μια σπάνια ευκαιρία να αναπτύξουν σοβαρά ερευνητικά έργα χωρίς να χρειαστεί να εγκαταλείψουν την Ελλάδα.
Η αξιολόγηση, όμως, καθυστέρησε σημαντικά.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν τελικά στις 22 Ιουλίου 2025, περίπου δεκατρείς μήνες μετά την ολοκλήρωση των υποβολών.
Εγκρίθηκαν συνολικά 145 προτάσεις: 57 στη δράση των νέων ερευνητών και 88 στη δράση των συμπράξεων μεταξύ διαφορετικών ΑΕΙ.
| Trust your Stars | Αριθμός |
|---|---|
| Συνολικές αιτήσεις | 1.241 |
| Εγκεκριμένες προτάσεις | 145 |
| Ενστάσεις | 203 |
| Ημερομηνία αποτελεσμάτων | 22 Ιουλίου 2025 |
Και την ίδια ημέρα το πρόγραμμα αφαιρούνταν από το Ταμείο Ανάκαμψης
Εδώ βρίσκεται το στοιχείο που μετατρέπει μια ιστορία καθυστερήσεων σε πολύ σοβαρό θεσμικό ερώτημα.
Στις 22 Ιουλίου 2025 το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε την απόφαση με την οποία εγκρίνονταν τα αποτελέσματα και καταρτίζονταν οι σχετικοί πίνακες.
Την ίδια ημερομηνία, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ίδιου του Υπουργείου Παιδείας, εγκρίθηκε η αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την οποία το «Trust your Stars» αφαιρέθηκε από το σχέδιο.
22 ΙΟΥΛΙΟΥ 2025
Αθήνα: Δημοσιεύονται οι πίνακες με τις επιλεγμένες ερευνητικές προτάσεις.
Την ίδια ημέρα: Εγκρίνεται η αναθεώρηση του Σχεδίου Ανάκαμψης από την οποία το έργο έχει αφαιρεθεί.
Η τυπική απόφαση ανάκλησης της ένταξης εκδόθηκε πολύ αργότερα, στις 28 Απριλίου 2026.
Στο ενδιάμεσο, οι ερευνητές συνέχιζαν να περιμένουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
203 ενστάσεις – Και μια επιστημονική κοινότητα σε αναβρασμό
Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων είχε ήδη δημιουργήσει έντονες αντιδράσεις.
Μέχρι την 1η Αυγούστου 2025 είχαν κατατεθεί 203 ενστάσεις, ενώ πανεπιστημιακοί άρχισαν να θέτουν σοβαρά ερωτήματα για τη διαδικασία αξιολόγησης.
Δημοσιεύματα και δημόσιες παρεμβάσεις ερευνητών έκαναν λόγο για αξιολογητές χωρίς επαρκή συνάφεια με το γνωστικό αντικείμενο των προτάσεων, για ασυνήθιστες ή αντιφατικές αξιολογήσεις και για ενδείξεις χρήσης εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης σε ορισμένα σχόλια αξιολόγησης.
Η υπόθεση έφτασε ακόμη και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, καθώς ερευνητές απευθύνθηκαν σε ευρωπαϊκούς θεσμούς λόγω της εμπλοκής κοινοτικών κονδυλίων.
Επιστολές, εξώδικα και μήνες χωρίς απάντηση
Το πρόβλημα δεν περιοριζόταν πλέον σε όσους είχαν απορριφθεί.
Ακόμη και επιστήμονες των οποίων οι προτάσεις είχαν εγκριθεί άρχισαν να ζητούν απαντήσεις για το πότε θα ξεκινούσαν τα έργα τους.
Τον Μάρτιο του 2026, δεκάδες μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας προχώρησαν σε εξώδικη δήλωση προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας, ζητώντας να ολοκληρωθούν οι ενστάσεις, να εκδοθούν οι οριστικές αποφάσεις και να ξεκινήσει η χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με το σημερινό ρεπορτάζ του Politico, ερευνητές καταγγέλλουν ότι για περίπου δέκα μήνες δεν είχαν ενημερωθεί ότι το ευρωπαϊκό σκέλος του προγράμματος είχε ήδη αφαιρεθεί από το αναθεωρημένο σχέδιο.
Το ερώτημα που μένει: Γιατί επιστήμονες συνέχιζαν να υποβάλλουν ενστάσεις, να περιμένουν χρηματοδότηση και να οργανώνουν τα ερευνητικά τους σχέδια, ενώ η αφαίρεση του έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης είχε εγκριθεί ήδη από τον Ιούλιο του 2025;
Τι έγινε με τα περί «40 εκατ. ευρώ»;
Ένα ιδιαίτερα σοβαρό κομμάτι της δημόσιας συζήτησης αφορούσε αναφορές ότι περίπου 40 εκατ. ευρώ είχαν ήδη καταβληθεί για το έργο.
Το Υπουργείο Παιδείας το διέψευσε κατηγορηματικά στις 6 Μαΐου 2026.
Η επίσημη θέση: Το Υπουργείο χαρακτήρισε τις αναφορές περί πραγματικών καταβολών 40 εκατ. ευρώ «απολύτως παραπλανητικές» και υποστήριξε ότι δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά δεδομένα του έργου.
Η σύγχυση συνδέθηκε και με το γεγονός ότι μετά την ανάκληση εμφανίζεται στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων δημόσια δαπάνη ύψους 40.417.725,60 ευρώ.
Το ποσό αυτό, όμως, δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτομάτως με καταβληθέντα χρήματα προς τους ερευνητές.
Γιατί κόπηκε τελικά το πρόγραμμα
Η επίσημη κυβερνητική εξήγηση είναι ότι το «Trust your Stars» δεν μπορούσε πλέον να ολοκληρωθεί μέσα στα χρονικά όρια του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το Υπουργείο Παιδείας έχει δηλώσει ότι, κατά την αναθεώρηση του ελληνικού σχεδίου, αποφασίστηκε η αφαίρεσή του και ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι ανακατευθύνθηκαν σε άλλες δράσεις.
Με αυτή την έννοια, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν χάθηκαν ευρωπαϊκά κονδύλια συνολικά για τη χώρα.
Αυτό, όμως, δεν απαντά στο βασικό ερώτημα των ερευνητών: τι συνέβη με τα συγκεκριμένα επιστημονικά έργα που είχαν αξιολογηθεί, εγκριθεί και γύρω από τα οποία άνθρωποι είχαν οργανώσει την επαγγελματική τους ζωή.
«Αν είσαι νέος επιστήμονας στο εξωτερικό, μείνε εκεί»
Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Αριστείδης Χατζής, ένας από τους επιστήμονες που είχαν συμμετάσχει στη διαδικασία, έχει γίνει μία από τις πιο έντονες φωνές κριτικής για την υπόθεση.
Στο Politico περιγράφει το ζήτημα όχι μόνο ως οικονομική ή διοικητική αστοχία, αλλά ως πρόβλημα εμπιστοσύνης του πολίτη προς το κράτος.
Το επιχείρημά του είναι ότι ακόμη και χωρίς υπογεγραμμένες συμβάσεις, επιστήμονες είχαν λάβει πραγματικές αποφάσεις ζωής με βάση την επίσημη ανακοίνωση της επιλογής τους: αρνήθηκαν άλλες προτάσεις, καθυστέρησαν επαγγελματικές κινήσεις ή περίμεναν να ξεκινήσουν τα συγκεκριμένα έργα.
ΤΟ ΠΙΟ ΣΚΛΗΡΟ ΜΗΝΥΜΑ
Ο Αριστείδης Χατζής είχε φτάσει στο σημείο να συμβουλεύσει δημόσια τους νέους επιστήμονες που βρίσκονται ήδη στο εξωτερικό να παραμείνουν εκεί, θεωρώντας ότι η συγκεκριμένη υπόθεση υπονομεύει στην πράξη το μήνυμα του «Brain Regain».
Και όλα αυτά την ώρα που η κυβέρνηση μιλά για «64% αναστροφή» του brain drain
Η αντίφαση γίνεται μεγαλύτερη αν το «Trust your Stars» τοποθετηθεί δίπλα στην επίσημη κυβερνητική αφήγηση για την επιστροφή των Ελλήνων του εξωτερικού.
Το Υπουργείο Εργασίας και η Νίκη Κεραμέως έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι τα τελευταία 10 έως 15 χρόνια περίπου 730.000 πολίτες έφυγαν από τη χώρα και περίπου 473.000 επέστρεψαν, παρουσιάζοντας τη σχέση αυτών των αριθμών ως «αναστροφή του brain drain κατά 64%».
Όμως υπάρχει σοβαρή επιστημονική ένσταση: Τα μεγέθη συνολικής μετανάστευσης και παλιννόστησης δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι επέστρεψε το ίδιο υψηλής εξειδίκευσης ανθρώπινο δυναμικό που συγκρότησε το brain drain της κρίσης.
Ο οικονομικός γεωγράφος και πρώην καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Λόης Λαμπριανίδης έχει επισημάνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αρκούν για να τεκμηριωθεί καθαρή αντιστροφή του brain drain.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το απόθεμα Ελλήνων ηλικίας 20–64 ετών που κατοικούν σε χώρες της ΕΕ και της ΕΖΕΣ εξακολουθεί να βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα, ενώ πολλοί από όσους επιστρέφουν αντιμετωπίζουν χαμηλότερες αποδοχές ή επαγγελματική υποβάθμιση σε σχέση με τη θέση που είχαν στο εξωτερικό.
Το Politico κάνει διεθνές αυτό που στην Ελλάδα συζητείται εδώ και μήνες
Το θέμα του «Trust your Stars» δεν εμφανίστηκε ξαφνικά τον Αύγουστο.
Εδώ και μήνες βρίσκεται στη Βουλή, σε επιστολές πανεπιστημιακών, εξώδικα, δημοσιεύματα και δημόσιες παρεμβάσεις της επιστημονικής κοινότητας.
Το νέο στοιχείο είναι ότι πλέον η υπόθεση περνά τα ελληνικά σύνορα και γίνεται αντικείμενο διεθνούς πολιτικού ρεπορτάζ.
Και ο τίτλος του Politico είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμβιβαστεί με την κυβερνητική επικοινωνία περί επιτυχημένου Brain Regain:
«Η Ελλάδα σαμποτάρει τα ίδια της τα σχέδια για την αντιστροφή του brain drain των επιστημόνων».
Δεν είναι μόνο τα λεφτά – Είναι η εμπιστοσύνη
Το πιο καταστροφικό στοιχείο για μια πολιτική επαναπατρισμού επιστημόνων ίσως δεν είναι καν η απώλεια ενός συγκεκριμένου χρηματοδοτικού εργαλείου.
Είναι η αβεβαιότητα.
Ένας επιστήμονας που εργάζεται στο Λονδίνο, στη Ζυρίχη, στο Παρίσι ή στη Βοστώνη δεν αποφασίζει να επιστρέψει στην Ελλάδα μόνο επειδή βλέπει μια κυβερνητική καμπάνια ή μια εκδήλωση «ReBrain Greece».
Πρέπει να γνωρίζει ότι όταν το κράτος ανακοινώνει ένα πρόγραμμα, όταν αξιολογεί την πρότασή του και όταν τον ενημερώνει ότι έχει επιλεγεί, η απόφαση αυτή έχει συνέχεια, συνέπεια και θεσμική αξιοπιστία.
Ακριβώς αυτό είναι που οι επικριτές της υπόθεσης θεωρούν ότι τραυματίστηκε με το «Trust your Stars».
Η ΟΥΣΙΑ
Το «Trust your Stars» σχεδιάστηκε για να πει στους νέους επιστήμονες «εμπιστευθείτε την Ελλάδα». Το αποτέλεσμα ήταν 1.241 αιτήσεις, 145 επιλογές, 203 ενστάσεις και μια πρωτοφανής χρονική σύμπτωση: οι επιτυχόντες ανακοινώθηκαν στις 22 Ιουλίου 2025, την ίδια ημερομηνία που εγκρίθηκε η αφαίρεση του έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η τυπική ανάκληση ήρθε μήνες αργότερα. Και σήμερα το Politico περιγράφει διεθνώς την ιστορία ως παράδειγμα μιας χώρας που επιχειρεί να φέρει πίσω τους επιστήμονές της, αλλά υπονομεύει μόνη της ένα από τα εργαλεία που υποτίθεται ότι θα τους έπειθαν να επιστρέψουν.
Πηγές
Politico Europe – Greece sabotages its own plans to reverse the brain drain of scientists
Υπουργείο Παιδείας – Επίσημη ανακοίνωση για το Trust your Stars
Ελλάδα 2.0 – Αρχική χρηματοδότηση και στόχοι του έργου
Υπουργείο Εργασίας – Τα στοιχεία που επικαλείται η κυβέρνηση για το Brain Regain
