Μια κυβερνητική επίθεση περί «ανευθυνότητας» ήταν αρκετή για να ξανανοίξει έναν λογαριασμό που η Νέα Δημοκρατία δύσκολα μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο με τη σημερινή εικόνα του χρέους. Το ΠΑΣΟΚ απάντησε στον Κυριάκο Πιερρακάκη με σκληρή γλώσσα και έφερε ξανά στο προσκήνιο το 2009, την κυβέρνηση Καραμανλή, τα δημοσιονομικά στοιχεία που αναθεωρήθηκαν δραματικά και τη στάση της τότε ΝΔ απέναντι στο πρώτο Μνημόνιο.
Η νέα πολιτική σύγκρουση ξέσπασε μετά την ανακοίνωση της κυβέρνησης για πρόωρη αποπληρωμή δημόσιου χρέους ύψους περίπου 13 δισ. ευρώ μέσα στο 2026.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την εξέλιξη «εθνική επιτυχία», ενώ το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αντέδρασε στην κριτική της αντιπολίτευσης υποστηρίζοντας ότι η ταχύτερη μείωση του χρέους δημιουργεί όφελος για τους πολίτες και μειώνει το μελλοντικό κόστος εξυπηρέτησης.
Το ΠΑΣΟΚ, όμως, απάντησε ότι άλλο δημοσιονομική υπευθυνότητα και άλλο η παρουσίαση της πρόωρης αποπληρωμής ως μοναδικού οικονομικού μονόδρομου.
«Απύθμενο πολιτικό θράσος» χαρακτήρισε το ΠΑΣΟΚ την κατηγορία περί ανευθυνότητας και επέλεξε να απαντήσει όχι μόνο για το σήμερα, αλλά και για το ποιος διαχειριζόταν την οικονομία όταν η χώρα οδηγήθηκε στην κρίση του 2009-2010.
Η ατάκα που χτύπησε κατευθείαν τη ΝΔ
Η πιο αιχμηρή αναφορά της ανακοίνωσης αφορά τη στάση της Νέας Δημοκρατίας το 2010.
Το ΠΑΣΟΚ υπενθυμίζει ότι η ΝΔ καταψήφισε το πρώτο πρόγραμμα διάσωσης και υποστηρίζει πως, αν οι δικοί του βουλευτές είχαν ακολουθήσει την ίδια γραμμή, η παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ θα είχε τεθεί σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο.
Με σαφή αναφορά στον σημερινό υπουργό Οικονομικών και πρόεδρο του Eurogroup, η Χαριλάου Τρικούπη σημειώνει ότι, αν το ΠΑΣΟΚ είχε ψηφίσει όπως ο Κυριάκος Μητσοτάκης το 2010, ο Πιερρακάκης σήμερα θα μπορούσε να είναι «υπουργός της δραχμής» και όχι πρόεδρος του Eurogroup.
Πρόκειται ασφαλώς για πολιτική υπερβολή ως προς το υποθετικό αποτέλεσμα. Το ιστορικό γεγονός, όμως, παραμένει: η Νέα Δημοκρατία υπό τον Αντώνη Σαμαρά καταψήφισε το πρώτο Μνημόνιο, ενώ το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε το πολιτικό κόστος της ψήφισής του.
Και τότε επιστρέφει το 2009
Το πιο δύσκολο κομμάτι για τη σημερινή κυβερνητική αφήγηση βρίσκεται όμως στα δημοσιονομικά δεδομένα της περιόδου πριν από την κρίση.
Το ΠΑΣΟΚ αποδίδει στην κυβέρνηση Καραμανλή την εκρηκτική επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών την περίοδο 2004-2009 και θυμίζει τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις των ελληνικών στοιχείων που ακολούθησαν.
Εδώ τα επίσημα στοιχεία επιβεβαιώνουν σε μεγάλο βαθμό την ουσία της κριτικής, αν και ορισμένοι αριθμοί στην κομματική ανακοίνωση είναι στρογγυλοποιημένοι.
Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία
Το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2009 αναθεωρήθηκε τελικά στο 15,4% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος αναθεωρήθηκε περίπου στο 126,8% του ΑΕΠ. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει περιγράψει το επίπεδο αυτό ως «σχεδόν 130%».
Άρα η διατύπωση του ΠΑΣΟΚ ότι το χρέος έφτασε στο «130%» το 2009 είναι ουσιαστικά μια στρογγυλοποίηση και όχι ακριβής στατιστική τιμή.
Ακόμη πιο δύσκολο για τη ΝΔ είναι το ζήτημα της αξιοπιστίας των στοιχείων εκείνης της περιόδου. Η Eurostat είχε εκφράσει επανειλημμένα σοβαρές επιφυλάξεις για την ποιότητα των ελληνικών δημοσιονομικών δεδομένων, ενώ ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ είχε αργότερα μιλήσει δημόσια για παραποιημένα οικονομικά στοιχεία της περιόδου 2004-2009.
Το άλλο καμπανάκι που είχε ανάψει πριν τη χρεοκοπία
Το δημοσιονομικό έλλειμμα δεν ήταν το μοναδικό πρόβλημα.
Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2008 είχε φτάσει περίπου στο 14,5%-14,6% του ΑΕΠ, δηλαδή πρακτικά στο 15% που επικαλείται το ΠΑΣΟΚ.
Ήταν ένα από τα βασικά σημάδια ότι η ελληνική οικονομία είχε συσσωρεύσει τεράστιες εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες πριν ακόμη ξεσπάσει πλήρως η κρίση χρέους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλη η ελληνική κρίση μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην κυβέρνηση Καραμανλή. Οι διαχρονικές παθογένειες, το υψηλό χρέος, η χαμηλή ανταγωνιστικότητα και οι αδυναμίες του κράτους είχαν πολύ βαθύτερες ρίζες.
Σημαίνει όμως ότι η περίοδος 2004-2009 δεν μπορεί να εξαφανιστεί από την ιστορική συζήτηση κάθε φορά που η σημερινή ΝΔ επικαλείται τη δημοσιονομική «υπευθυνότητα» απέναντι στους πολιτικούς της αντιπάλους.
Τι πραγματικά λέει το ΠΑΣΟΚ για τα 13 δισ.
Είναι επίσης σημαντικό να μην παραμορφώνεται η σημερινή θέση του ΠΑΣΟΚ.
Η αξιωματική αντιπολίτευση δεν υποστηρίζει ότι το δημόσιο χρέος δεν πρέπει να μειώνεται. Η ένστασή της αφορά το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, την προτεραιότητα που δίνεται στην πρόωρη αποπληρωμή και την προέλευση των επιπλέον φορολογικών εσόδων.
Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι μέρος των υπερπλεονασμάτων δημιουργείται μέσω της ακρίβειας και των αυξημένων εσόδων από έμμεσους φόρους, κυρίως τον ΦΠΑ, και ζητά να εξεταστεί αν ένα μέρος του δημοσιονομικού χώρου πρέπει να κατευθύνεται περισσότερο σε παραγωγικές επενδύσεις, δημόσιες υποδομές και κοινωνική συνοχή.
Από την πλευρά του, το υπουργείο Οικονομικών υποστηρίζει ότι η πρόωρη αποπληρωμή μειώνει τους τόκους, βελτιώνει την πιστοληπτική εικόνα της χώρας και εξασφαλίζει μεγαλύτερα περιθώρια στο μέλλον. Η κυβέρνηση υπολογίζει το ετήσιο όφελος περίπου στα 370 εκατ. ευρώ και τουλάχιστον στα 2,6 δισ. ευρώ σε βάθος επταετίας.
Αυτό είναι το πραγματικό οικονομικό ερώτημα: όχι αν η μείωση του χρέους είναι θετική, αλλά ποια είναι η βέλτιστη ισορροπία ανάμεσα στην ταχύτερη αποπληρωμή, τις επενδύσεις και τη στήριξη μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά σε βασικούς ευρωπαϊκούς δείκτες.
Και εδώ οι σημερινοί αριθμοί γίνονται άβολοι για την κυβέρνηση
Το ΠΑΣΟΚ κάλεσε τον Κυριάκο Πιερρακάκη να κοιτάξει τους δείκτες κοινωνικής συνοχής της Eurostat.
Σε αυτό το σημείο η κριτική δεν είναι απλώς πολιτική ρητορική.
Το 2025, το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Ήταν το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πίσω μόνο από τη Βουλγαρία.
Την ίδια στιγμή, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης βρισκόταν μόλις στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ, μαζί με τη Βουλγαρία στο χαμηλότερο επίπεδο της Ένωσης.
Αυτό δεν ακυρώνει την πρόοδο στη μείωση του δημόσιου χρέους. Ακυρώνει όμως την ιδέα ότι η καλή εικόνα ενός δημοσιονομικού δείκτη αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι η οικονομική πολιτική λειτουργεί εξίσου καλά για την κοινωνία.
Το πολιτικό μπούμερανγκ
Η κυβέρνηση έχει ισχυρό επιχείρημα όταν λέει ότι η μείωση του δημόσιου χρέους περιορίζει μελλοντικά βάρη και αυξάνει την αξιοπιστία της χώρας.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η οικονομική αντιπαράθεση μετατρέπεται σε μάθημα ιστορικής υπευθυνότητας προς το ΠΑΣΟΚ.
Γιατί τότε επιστρέφουν αναπόφευκτα η περίοδος Καραμανλή, οι αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις των στοιχείων, το έλλειμμα του 15,4%, η εκτίναξη του χρέους και η καταψήφιση του πρώτου προγράμματος διάσωσης από τη ΝΔ.
Και μαζί επιστρέφει ένα ερώτημα που δεν απαντάται με τα σημερινά πλεονάσματα:
ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να μοιράζει πιστοποιητικά δημοσιονομικής υπευθυνότητας χωρίς να θυμάται ολόκληρη την ιστορία;
Η ουσία: η πρόωρη αποπληρωμή του χρέους μπορεί να είναι οικονομικά επωφελής και ταυτόχρονα να αποτελεί αντικείμενο νόμιμης πολιτικής συζήτησης για το ύψος των πλεονασμάτων και τις κοινωνικές προτεραιότητες. Το δύσκολο για τη ΝΔ είναι αλλού: όταν κατηγορεί το ΠΑΣΟΚ για «ανευθυνότητα», ανοίγει μόνη της την πόρτα σε μια περίοδο της δικής της ιστορίας που οι επίσημοι αριθμοί δεν αφήνουν εύκολα να ξεχαστεί.
