Ποιοι κατέχουν την ενημέρωση, σε ποιους άλλους κλάδους δραστηριοποιούνται, πώς μπαίνουν στο ίδιο κάδρο κρατική διαφήμιση, δημόσιες συμβάσεις, ΕΡΤ, ΑΠΕ-ΜΠΕ, υποκλοπές και συγκέντρωση ιδιοκτησίας — και γιατί το πιο αποτελεσματικό σύστημα επιρροής μπορεί να λειτουργεί χωρίς να ακουστεί ποτέ καμία «εντολή».
«Πού είναι η απόδειξη ότι τηλεφώνησαν από το Μαξίμου και είπαν τι να παίξει;» Είναι ίσως η πιο βολική ερώτηση όταν η συζήτηση φτάνει στη σχέση πολιτικής εξουσίας και μεγάλων ΜΜΕ. Γιατί μετατρέπει ένα ολόκληρο πλέγμα ιδιοκτησίας, οικονομικών εξαρτήσεων, κρατικής διαφήμισης, δημόσιων συμβάσεων και παράλληλων επιχειρηματικών συμφερόντων σε ένα υποθετικό τηλεφώνημα που πρέπει κάποιος να ηχογραφήσει για να θεωρηθεί ότι υπάρχει πρόβλημα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι δυσκολότερο: τι συμβαίνει όταν ο ιδιοκτήτης γνωρίζει τα συμφέροντά του, η διοίκηση γνωρίζει τον ιδιοκτήτη, ο διευθυντής γνωρίζει τη γραμμή του μέσου και ο δημοσιογράφος γνωρίζει τι «σηκώνεται», τι θάβεται και τι μπορεί να κοστίσει;
Δεν χρειάζεται να ισχυριστεί κανείς ότι «όλοι τα παίρνουν» ή ότι κάθε φιλοκυβερνητικός τίτλος υπαγορεύτηκε από κυβερνητικό γραφείο. Αυτές είναι εύκολες γενικεύσεις και δεν στηρίζονται από τα στοιχεία. Το πολύ πιο σοβαρό —και πολύ πιο δύσκολο να απορριφθεί— είναι ότι η ίδια η δομή της ελληνικής αγοράς ενημέρωσης δημιουργεί ένα σύστημα κινήτρων, εξαρτήσεων και συγκρούσεων συμφερόντων που μπορεί να επηρεάζει την ατζέντα χωρίς να αφήνει πίσω του καμία «εντολή».
Πηγές: Reuters Institute, Digital News Report 2026 – Greece· Reporters Without Borders, Greece – Index 2026.
18% εμπιστοσύνη: η ετυμηγορία του ίδιου του κοινού
Το Reuters Institute for the Study of Journalism καταγράφει για την Ελλάδα το 2026 εμπιστοσύνη στις ειδήσεις μόλις 18%, τέσσερις μονάδες χαμηλότερα από το 2025 και στο χαμηλότερο επίπεδο έντεκα ετών. Ο παγκόσμιος μέσος όρος της ίδιας έρευνας είναι 37%. Παράλληλα, το 60% των ερωτηθέντων στην Ελλάδα δηλώνει ότι αποφεύγει τις ειδήσεις μερικές φορές ή συχνά. [1]
Πηγή: Reuters Institute, Digital News Report 2026.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το σχόλιο που συνοδεύει τα ελληνικά δεδομένα: το Reuters Institute αναφέρει ότι οι Έλληνες θεωρούν σε συντριπτικό βαθμό πως τα ΜΜΕ της χώρας υπόκεινται σε υπέρμετρη πολιτική και επιχειρηματική επιρροή. Η ίδια έκθεση καταγράφει νέα συγκέντρωση ιδιοκτησίας και τις συνεχιζόμενες οικονομικές πιέσεις στα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα. Μόνο δύο από τους επτά εθνικούς broadcasters που εξετάζονται εμφάνισαν κέρδη στα διαθέσιμα αποτελέσματα του 2024. [1]
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα: αν η οικονομική βιωσιμότητα δεν είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο ένας ισχυρός επιχειρηματίας διατηρεί ένα μέσο, τότε πόσο μεγάλη είναι η αξία της επιρροής που του προσφέρει; Δεν είναι κατηγορία ενοχής. Είναι το βασικό ερώτημα κάθε σοβαρής έρευνας για media ownership.
86η στον κόσμο: «συστημική κρίση» κατά τους RSF
Οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα (RSF) κατατάσσουν την Ελλάδα το 2026 στην 86η θέση μεταξύ 180 χωρών. Στον οικονομικό δείκτη του ίδιου index, η Ελλάδα βρίσκεται στην 129η θέση. Η οργάνωση δεν περιγράφει απλώς μια κακή χρονιά, αλλά κάνει λόγο για «συστημική κρίση» της ελευθερίας του Τύπου από το 2021. Αναφέρεται στις παρακολουθήσεις δημοσιογράφων από την ΕΥΠ, στην ανεξιχνίαστη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ και στη συχνότητα των SLAPP διαδικασιών. [2]
Ο χάρτης ιδιοκτησίας: ποιος έχει τι — και τι άλλο έχει
Το Euromedia Ownership Monitor χαρτογραφεί την ελληνική αγορά ως ένα πεδίο όπου αρκετοί από τους μεγαλύτερους μιντιακούς ομίλους συνδέονται με ευρύτερα επιχειρηματικά συμφέροντα στη ναυτιλία, την ενέργεια, τις υποδομές, τα λιμάνια, τις τηλεπικοινωνίες και τον επαγγελματικό αθλητισμό. [4]
| Πρόσωπο / σχήμα | ΜΜΕ | Παράλληλα συμφέροντα | Τι δείχνει |
|---|---|---|---|
| Βαγγέλης Μαρινάκης / Alter Ego Media | MEGA, Τα Νέα, Το Βήμα, in.gr, ot.gr, My Radio· το 2025 απέκτησε και το NewsIt Group | Ναυτιλία, επαγγελματικός αθλητισμός | Ισχυρή παρουσία σε TV, έντυπο, digital και αθλητισμό. |
| Οικογένεια Κυριακού / Antenna Group | ANT1, Makedonia TV, ANT1+, Easy 97.2, Ρυθμός 94.9 | Διεθνή media assets, μουσική/ψυχαγωγία | Μεγάλος οικογενειακός media group με διεθνή επέκταση. |
| Γιάννης Αλαφούζος / SKAI Group | ΣΚΑΪ TV, ΣΚΑΪ 100.3, bwinΣΠΟΡ FM, skai.gr | Ναυτιλία, Παναθηναϊκός FC | Συνδυασμός ενημέρωσης, αθλητισμού και ναυτιλιακής δραστηριότητας. |
| Θεμιστοκλής Αλαφούζος / Καθημερινή | Καθημερινή, kathimerini.gr, αγγλική έκδοση | Ναυτιλία | Ξεχωριστή νομική οντότητα από τον ΣΚΑΪ, αλλά στην ίδια ευρύτερη οικογενειακή σφαίρα. |
| Οικογένεια Βαρδινογιάννη / Star – Motor Oil | Star Channel· συμμετοχή της Motor Oil στον Alpha | Ενέργεια – Motor Oil | Cross-ownership media και ενός από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς ομίλους. |
| Ιβάν Σαββίδης / Dimera Media | OPEN, ethnos.gr | Λιμάνι Θεσσαλονίκης, real estate, ΠΑΟΚ | ΜΜΕ μαζί με λιμενική, ακίνητη και αθλητική ισχύ. |
| Δημήτρης Μελισσανίδης | Ναυτεμπορική, Naftemporiki TV· 51% Εφημερίδα των Συντακτών | Ναυτιλία, ενέργεια, logistics | Ένα ιστορικό συνεταιριστικό μέσο πέρασε σε πλειοψηφικό ιδιωτικό έλεγχο. |
| Μπάκος – Καϋμενάκης – Εξάρχου / INTELEXT | 100% του ομίλου IEFIMERIDA· Action24 στο ευρύτερο μιντιακό portfolio | Υποδομές/κατασκευές, ενέργεια, τραπεζική έκθεση μέσω Thrivest | Χαρακτηριστικό case study μέσου που ανήκει σε επιχειρηματικό σχήμα με ισχυρή σχέση με ρυθμιζόμενους κλάδους και δημόσιες συμβάσεις. |
| Δημήτρης Μάρης / 24MEDIA | News247, Sport24, Contra, Ladylike, OneMan | Digital media / τεχνολογία | Μεγάλο digital-native δίκτυο. |
| Δημήτρης Γιαννακόπουλος / DPG | CNN Greece, Newsbomb και άλλα digital brands | Επιχειρηματικές δραστηριότητες εκτός media | Ισχυρός ψηφιακός όμιλος ενημέρωσης. |
| Νίκος Χατζηνικολάου & partners / Real Group | Real FM, Real News, real.gr, enikos.gr | — | Συνδυασμός radio, print και digital. |
| Γιάννης Κουρτάκης / Παραπολιτικά | Παραπολιτικά 90.1, εφημερίδα και digital· CEO στο νέο σχήμα του IEFIMERIDA | — | Η συνεργασία Παραπολιτικών–IEFIMERIDA διασυνδέει δύο media portfolios. |
Η χαρτογράφηση βασίζεται κυρίως στο Euromedia Ownership Monitor 2025 και στις μεταγενέστερες εταιρικές ανακοινώσεις του 2026. Η αναφορά παράλληλων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη αθέμιτης επιρροής. Δείχνει όμως γιατί η σύγκρουση συμφερόντων και η ανεξαρτησία της σύνταξης είναι θεσμικά ζητήματα και όχι «θεωρίες συνωμοσίας».
Το ίδιο το Σύνταγμα είχε προβλέψει τον κίνδυνο
Η σχέση ΜΜΕ και επιχειρήσεων που συναλλάσσονται με το Δημόσιο δεν είναι εφεύρημα κάποιας «αντισυστημικής» σελίδας. Το άρθρο 14 παρ. 9 του Συντάγματος επιβάλλει διαφάνεια στο ιδιοκτησιακό καθεστώς, την οικονομική κατάσταση και τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και προβλέπει ασυμβίβαστο ανάμεσα σε βασικές ιδιότητες σε επιχείρηση ΜΜΕ και σε επιχείρηση που αναλαμβάνει δημόσια έργα, προμήθειες ή υπηρεσίες, με τις λεπτομέρειες εφαρμογής να καθορίζονται από τον νόμο. [5]
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σημερινή ιδιοκτησιακή δομή παραβιάζει αυτομάτως το Σύνταγμα — η εφαρμοστική νομοθεσία και το ευρωπαϊκό δίκαιο είναι σύνθετα. Σημαίνει όμως κάτι πολιτικά εκκωφαντικό: ο ίδιος ο συνταγματικός νομοθέτης αναγνώρισε ότι η ιδιοκτησία ΜΜΕ μπορεί να δημιουργήσει κίνδυνο αθέμιτης επιρροής όταν συναντά μεγάλα συμφέροντα που έχουν δουλειές με το Δημόσιο.
Case study: IEFIMERIDA – INTELEXT – AKTOR
Στις 27 Ιανουαρίου 2026 η INTELEXT LTD, εταιρεία συμφερόντων των Δημήτρη Μπάκου, Γιάννη Καϋμενάκη και Αλέξανδρου Εξάρχου, ανακοίνωσε ότι ολοκλήρωσε την απόκτηση του 100% της NEW MEDIA NETWORK SYNAPSIS A.E., φορέα του ομίλου IEFIMERIDA. Την ίδια στιγμή ανακοινώθηκε στρατηγική συνεργασία με τον Όμιλο Παραπολιτικά και ο Γιάννης Κουρτάκης ανέλαβε καθήκοντα CEO. [10]
Η σημερινή «Ταυτότητα» του iefimerida αναφέρει ως δικαιούχο του domain την INTELEXT LTD, ως νόμιμο εκπρόσωπο/διευθύνοντα σύμβουλο τον Γιάννη Κουρτάκη και ως κύριους μετόχους, βάσει του νόμου, τον Δημήτρη Μπάκο και τον Γιάννη Καϋμενάκη. Στην ίδια σελίδα δηλώνεται ότι η NEW MEDIA NETWORK SYNAPSIS έλαβε το 2025 125.672 ευρώ από κρατική διαφήμιση για το iefimerida.gr. [11]
- Ο Αλέξανδρος Εξάρχου είναι πρόεδρος και CEO του Ομίλου AKTOR.
- Η AKTOR έχει ανακοινωθεί ως προσωρινός ανάδοχος ΣΔΙΤ για τη Γενική Γραμματεία Υποδομών, προϋπολογισμού 112,5 εκατ. ευρώ. [12]
- Οι Μπάκος–Καϋμενάκης–Εξάρχου δραστηριοποιούνται μέσω εταιρικών σχημάτων και σε υποδομές, ενέργεια και χρηματοοικονομικές επενδύσεις.
Τι αποδεικνύουν αυτά; Όχι ότι το iefimerida «πήρε λεφτά για να γράψει υπέρ της κυβέρνησης». Δεν υπάρχει τέτοια απόδειξη και δεν θα την εφεύρουμε. Αποδεικνύουν όμως ότι ένα μεγάλο ειδησεογραφικό μέσο ανήκει σε επιχειρηματικό σχήμα με ισχυρή παρουσία σε κλάδους που αλληλεπιδρούν έντονα με κρατικές αποφάσεις, ρυθμίσεις και δημόσιες συμβάσεις. Αυτό είναι ακριβώς το είδος δομής για το οποίο η δημοσιογραφική ανεξαρτησία πρέπει να ελέγχεται με μεγαλύτερη αυστηρότητα — όχι με λιγότερη.
Η «Εφημερίδα των Συντακτών» άλλαξε ιδιοκτησιακή εποχή
Το Reuters Institute καταγράφει επίσης μια αλλαγή με ισχυρό συμβολισμό: η Εφημερίδα των Συντακτών, που δημιουργήθηκε το 2012 ως συνεταιριστικό εγχείρημα εργαζομένων της «Ελευθεροτυπίας», πέρασε το 2025 σε πλειοψηφικό έλεγχο του Δημήτρη Μελισσανίδη, ο οποίος ελέγχει επίσης τη «Ναυτεμπορική» και τη Naftemporiki TV και δραστηριοποιείται σε άλλους επιχειρηματικούς κλάδους. [1]
Η αλλαγή δεν κάνει αυτομάτως την Εφ.Συν. «συστημική» ούτε αποδεικνύει αλλαγή γραμμής. Είναι όμως ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο γρήγορα ακόμη και ένα μέσο που γεννήθηκε ως εναλλακτικό/συνεταιριστικό μπορεί να ενταχθεί στον ίδιο χάρτη μεγάλης επιχειρηματικής ιδιοκτησίας.
Το νέο ANT1+: τρεις μεγάλοι όμιλοι στο ίδιο τραπέζι
Στις 26 Μαρτίου 2026 ανακοινώθηκε συμφωνία για το νέο εταιρικό σχήμα γύρω από την πλατφόρμα ANT1+: 33,3% Alter Ego Media, 33,4% IREON Investments του ομίλου Motor Oil και 33,3% ANTENNA TV BV. Η συναλλαγή τελεί υπό τις προβλεπόμενες εγκρίσεις. [13]
Πηγή: επίσημη εταιρική ανακοίνωση Alter Ego Media, 26/3/2026.
Δεν είναι παράνομο τρεις μεγάλοι όμιλοι να συνεργάζονται. Είναι όμως δύσκολο να μιλά κανείς για «κατακερματισμένη» αγορά χωρίς να βλέπει ότι τηλεόραση, streaming, περιεχόμενο, ενέργεια και μεγάλα επιχειρηματικά κεφάλαια συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο σε λίγα κέντρα.
Κρατική διαφήμιση: από τη «Λίστα Πέτσα» στη νέα εποχή διαφάνειας
Το 2020, στη διάρκεια της πανδημίας, περίπου 20 εκατ. ευρώ δημόσιου χρήματος διανεμήθηκαν σε μέσα για καμπάνιες δημόσιας υγείας — η υπόθεση που έμεινε γνωστή ως «Λίστα Πέτσα». Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι η καμπάνια αφορούσε 1.232 μέσα και ότι η κατανομή έγινε με βάση ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέγραψε αργότερα σοβαρές ανησυχίες για την κατανομή και τη διαφάνεια της κρατικής χρηματοδότησης προς τα ΜΜΕ. [8] [9]
Η Αληθένεια δεν θα γράψει ότι «αποδείχθηκε εξαγορά των ΜΜΕ». Αυτό δεν προκύπτει ως δικαστικά αποδεδειγμένο γεγονός. Το ασφαλές και ισχυρό συμπέρασμα είναι ότι υπήρξε σοβαρό, θεσμικά καταγεγραμμένο ζήτημα διαφάνειας και αντικειμενικότητας στην κρατική διαφήμιση.
Καμπάνια πανδημίας 2020 («Λίστα Πέτσα»)
Εγκεκριμένοι προϋπολογισμοί για ΜΜΕ στο e-Pasithea για το 2026, όπως εμφανίζονταν τον Αύγουστο
Πρόγραμμα οικονομικής στήριξης του κλάδου το 2026 που καταγράφει η Κομισιόν
Πρόκειται για διαφορετικά προγράμματα, διαφορετικές χρονικές περιόδους και διαφορετικές νομικές βάσεις. Δεν παρουσιάζονται ως ένα ενιαίο «πακέτο προς τα ΜΜΕ».
Από το 2025-2026 το θεσμικό πλαίσιο αλλάζει. Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι το δημόσιο σύστημα e-Pasithea αυξάνει τη διαφάνεια της κρατικής διαφήμισης και ότι προβλέπονται νέες υποχρεώσεις δημοσιοποίησης και ενιαία βάση ιδιοκτησίας. Αυτό είναι πραγματική βελτίωση. [3]
Αλλά η ίδια έκθεση σημειώνει ότι φορείς εξακολουθούν να θεωρούν την εξάρτηση ορισμένων ΜΜΕ και την κρατική διαφήμιση προβλήματα που μπορούν να επηρεάζουν τον πλουραλισμό και την εκδοτική ανεξαρτησία, ιδίως σε προεκλογικές περιόδους. Παράλληλα, το Media Pluralism Monitor εξακολουθεί να βλέπει υψηλή συγκέντρωση της αγοράς. [3]
2026: πάνω από 18 εκατ. ευρώ εγκεκριμένοι προϋπολογισμοί για προβολή σε ΜΜΕ
Το dashboard του e-Pasithea, τον Αύγουστο του 2026, εμφάνιζε 18.269.438,08 ευρώ σε εγκεκριμένους προϋπολογισμούς για Μέσα Ενημέρωσης μέσα στο έτος. Πρόκειται για εγκεκριμένους προϋπολογισμούς — όχι κατ’ ανάγκη για τελική πραγματοποιηθείσα δαπάνη — και το σύστημα επιτρέπει αναζήτηση ανά φορέα, μέσο και απολογισμό. [7]
Αυτό είναι ακριβώς το είδος πληροφορίας που πρέπει να γίνεται κτήμα του πολίτη. Όχι επειδή κάθε ευρώ κρατικής διαφήμισης είναι ύποπτο. Αλλά επειδή το κράτος είναι ταυτόχρονα ρυθμιστής, νομοθέτης, διαφημιζόμενος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οικονομικός υποστηρικτής του ίδιου κλάδου που καλείται να το ελέγχει.
Η ΕΡΤ και το ΑΠΕ-ΜΠΕ κάτω από την ίδια θεσμική ομπρέλα επικοινωνίας
Η επίσημη σελίδα της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης αναφέρει ότι στην εποπτεία της ανήκουν η ΕΡΤ Α.Ε. και το Αθηναϊκό–Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ). Το χαρτοφυλάκιο βρίσκεται πολιτικά στην περιοχή ευθύνης του Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό και Κυβερνητικού Εκπροσώπου. [6]
Η κυβέρνηση αντιτείνει ότι η εποπτεία είναι θεσμική, διοικητική και διαδικαστική και όχι πολιτική ή επιχειρησιακή. Αυτή η θέση πρέπει να καταγράφεται. [14]
Όμως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γράφει στην Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026 ότι, παρά τον νέο νόμο που εκσυγχρονίζει τη διακυβέρνηση της ΕΡΤ, οι ανησυχίες για την πολιτική της ανεξαρτησία παραμένουν. Καταγράφει αναφορές για μείωση πολιτικού ή ερευνητικού περιεχομένου δημοσίου ενδιαφέροντος, περιστατικά απομάκρυνσης προσωπικού ή διακοπής προγραμμάτων και περιθώριο πολιτικών κριτηρίων στις τοποθετήσεις. Το Media Pluralism Monitor διατηρεί την ανεξαρτησία των δημόσιων ΜΜΕ σε κατηγορία υψηλού κινδύνου. [3]
Το ΕΣΡ και η ανάγκη ισχυρού ρυθμιστή
Η Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026 αναφέρει ότι, πριν από τις νέες παρεμβάσεις, ο Media Pluralism Monitor διατηρούσε σε υψηλό κίνδυνο την ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα της εθνικής ρυθμιστικής αρχής, του ΕΣΡ. Η κυβέρνηση έχει έκτοτε αυξήσει πόρους, προσωπικό και αρμοδιότητες, στο πλαίσιο προσαρμογής στον European Media Freedom Act. [3]
Σε μια αγορά με cross-ownership και μεγάλους ομίλους, η ισχύς του ρυθμιστή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ο βασικός θεσμικός φραγμός απέναντι στην υπερσυγκέντρωση ισχύος.
Predator, ΕΥΠ και δημοσιογράφοι: η ιστορία που δεν έκλεισε
Οι RSF εξακολουθούν το 2026 να επισημαίνουν ότι το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων δημοσιογράφων από την ΕΥΠ δεν έχει διαλευκανθεί πλήρως. Η Κομισιόν καταγράφει επίσης ότι ο δικαστικός έλεγχος πτυχών της χρήσης spyware συνεχίζεται. [2] [3]
Η υπόθεση του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη έθεσε στην ίδια δημόσια συζήτηση κρατική παρακολούθηση και κακόβουλο λογισμικό. Ανεξάρτητα από το πού θα καταλήξει κάθε επιμέρους δικαστική διαδρομή, το γεγονός ότι δημοσιογράφοι ερευνητικού ρεπορτάζ βρέθηκαν στο επίκεντρο παρακολουθήσεων είναι από μόνο του θεσμικό τραύμα.
12 νέες προειδοποιήσεις και υψηλός κίνδυνος για το δημοσιογραφικό επάγγελμα
Η Κομισιόν σημειώνει ότι το Mapping Media Freedom κατέγραψε 12 νέες προειδοποιήσεις μετά την έκθεση του 2025, σχετικές με σωματικές επιθέσεις ή απειλές, νομικό εκφοβισμό και εμπόδια στην πρόσβαση. Ο Media Pluralism Monitor διατηρεί την κατηγορία «δημοσιογραφικό επάγγελμα, πρότυπα και προστασία» σε υψηλό κίνδυνο. [3]
Οι επιθέσεις στη δημοσιογραφία δεν προέρχονται μόνο από μία πολιτική πλευρά. Το πρόβλημα είναι ευρύτερο. Αυτό όμως δεν αθωώνει την εκτελεστική εξουσία από τη δική της ευθύνη να διασφαλίζει ότι ο δημοσιογράφος μπορεί να ερευνά, να ρωτά και να συγκρούεται χωρίς φόβο.
Το σημείο που πρέπει να διορθώσουμε ακόμη κι αν «βολεύει» αντικυβερνητικά
Κυκλοφορεί συχνά ο ισχυρισμός ότι η κυβέρνηση της ΝΔ «κατήργησε το πόθεν έσχες των καναλαρχών». Έτσι διατυπωμένος, ο ισχυρισμός δεν είναι ακριβής.
Ο ισχύων ν. 5026/2023 προβλέπει ρητά υποχρέωση Δήλωσης Περιουσιακής Κατάστασης για ιδιοκτήτες, βασικούς μετόχους, μετόχους, εταίρους, προέδρους, διευθύνοντες συμβούλους, εκτελεστικά μέλη ΔΣ, διαχειριστές, γενικούς διευθυντές και διευθυντές ειδήσεων/ενημέρωσης σε μεγάλο φάσμα ΜΜΕ, με ειδικές εξαιρέσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες εισηγμένων εταιρειών και εποπτευόμενων επενδυτικών οργανισμών. [15]
Η αλλαγή του 2019 αφορούσε εξαιρέσεις από την ονομαστικοποίηση μετοχών για συγκεκριμένα εποπτευόμενα επενδυτικά σχήματα. Ονομαστικοποίηση μετοχών και πόθεν έσχες δεν είναι το ίδιο πράγμα. [16]
Γιατί το γράφουμε;
Γιατί ένα πραγματικά αντικυβερνητικό άρθρο δεν χρειάζεται ψεύτικα επιχειρήματα. Αντιθέτως, γίνεται ισχυρότερο όταν πετάει μόνο του έξω ό,τι δεν στέκει και κρατά όσα αντέχουν στον έλεγχο.
Άρα ποια ακριβώς είναι η «γραμμή»;
Ίσως καμία. Και αυτό είναι το πιο ανησυχητικό.
Σε ένα περιβάλλον όπου:
- η εμπιστοσύνη στις ειδήσεις έχει πέσει στο 18%,
- η χώρα βρίσκεται στην 86η θέση των RSF και στην 129η στον οικονομικό δείκτη,
- η αγορά χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση και cross-ownership,
- ισχυροί ιδιοκτήτες ΜΜΕ έχουν παράλληλα συμφέροντα σε ναυτιλία, ενέργεια, υποδομές, λιμάνια, τηλεπικοινωνίες και αθλητισμό,
- το κράτος διαθέτει εκατομμύρια σε κρατική διαφήμιση και προγράμματα στήριξης,
- η δημόσια ΕΡΤ και το ΑΠΕ-ΜΠΕ βρίσκονται θεσμικά υπό την εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης,
- η Κομισιόν εξακολουθεί να καταγράφει ανησυχίες για πολιτική ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης,
- και οι υποκλοπές δημοσιογράφων παραμένουν μέρος των διεθνών αξιολογήσεων,
το να ψάχνει κανείς μόνο το «τηλεφώνημα από το Μαξίμου» είναι σαν να κοιτάζει το δέντρο και να αρνείται να δει το δάσος.
Η πιο αποτελεσματική μορφή επιρροής δεν είναι πάντα η ωμή λογοκρισία. Είναι η προσαρμογή πριν χρειαστεί η λογοκρισία. Η αυτολογοκρισία. Η επιλογή ατζέντας. Η διαφορετική ένταση στον τίτλο. Το θέμα που παίζει πρώτο και το θέμα που περνά μονόστηλο. Η έρευνα που παίρνει χρόνο και χρήμα και η έρευνα που «δεν είναι προτεραιότητα».
Αν ο ιδιοκτήτης γνωρίζει τα συμφέροντά του, ο διευθυντής γνωρίζει τον ιδιοκτήτη, ο αρχισυντάκτης γνωρίζει τη γραμμή και ο δημοσιογράφος γνωρίζει τα όρια, ποιος ακριβώς χρειάζεται να τηλεφωνήσει;
Δεν είναι «όλοι πουλημένοι» — είναι κάτι πιο βαθύ
Υπάρχουν δημοσιογράφοι στα μεγάλα μέσα που κάνουν σοβαρή δουλειά, συγκρούονται με εξουσίες, αποκαλύπτουν υποθέσεις και πληρώνουν προσωπικό κόστος. Το να τους βάλουμε όλους στο ίδιο σακί θα ήταν άδικο και, κυρίως, θα έκρυβε το πραγματικό πρόβλημα.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι το σύστημα μπορεί να λειτουργεί χωρίς να απαιτεί καθολική συνενοχή. Αρκεί να υπάρχουν αρκετά ισχυρά οικονομικά κίνητρα, αρκετές θεσμικές εξαρτήσεις και αρκετή αβεβαιότητα ώστε ο καθένας να γνωρίζει πού βρίσκεται η κόκκινη γραμμή.
Γιατί τα πρόσωπα αλλάζουν. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι ιδιοκτήτες αγοράζουν και πουλούν μέσα. Οι συνεργασίες αναδιατάσσονται. Το μοντέλο όμως —πολιτική ισχύς, οικονομική ισχύς και ενημέρωση στο ίδιο πεδίο— παραμένει.
Η κυβέρνηση έχει κάνει βήματα διαφάνειας — και αυτό δεν ακυρώνει το πρόβλημα
Για να μην υπάρχει καμία υπεκφυγή: η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε θετικές αλλαγές. Το e-Pasithea αυξάνει τη διαφάνεια της κρατικής διαφήμισης. Η νομοθεσία προβλέπει ενιαία βάση ιδιοκτησίας ΜΜΕ. Το ΕΣΡ ενισχύεται σε προσωπικό και αρμοδιότητες. Ετοιμάζεται εθνικό σχέδιο για την ασφάλεια των δημοσιογράφων και το πλαίσιο κατά των SLAPP έχει κινηθεί προς ενίσχυση. Η Κομισιόν τα καταγράφει. [3]
Αλλά η ύπαρξη μεταρρυθμίσεων δεν αποδεικνύει ότι το πρόβλημα τελείωσε. Συχνά αποδεικνύει το αντίθετο: ότι το πρόβλημα ήταν αρκετά πραγματικό ώστε να χρειαστούν μεταρρυθμίσεις.
Το συμπέρασμα που δεν χρειάζεται καμία θεωρία συνωμοσίας
Δεν ξέρουμε αν ένας υπουργός παίρνει τηλέφωνο έναν εκδότη πριν από κάθε δελτίο. Και δεν χρειάζεται να ξέρουμε για να συζητήσουμε σοβαρά το πρόβλημα.
Ξέρουμε ποιοι κατέχουν μεγάλα ΜΜΕ. Ξέρουμε σε ποιους άλλους κλάδους δραστηριοποιούνται. Ξέρουμε ότι το κράτος αγοράζει διαφήμιση και στηρίζει οικονομικά τον κλάδο. Ξέρουμε ότι η Κομισιόν εξακολουθεί να βλέπει θέματα πολιτικής ανεξαρτησίας στην ΕΡΤ και συγκέντρωσης στην αγορά. Ξέρουμε ότι οι RSF μιλούν για συστημική κρίση. Ξέρουμε ότι μόλις 18% δηλώνει εμπιστοσύνη στις ειδήσεις.
Και ξέρουμε κάτι ακόμη πιο απλό: μια δημοκρατία δεν πρέπει απλώς να έχει ελεύθερα ΜΜΕ. Πρέπει οι πολίτες να μπορούν να καταλάβουν ποιος τα κατέχει, ποιος τα χρηματοδοτεί και ποια άλλα συμφέροντα βρίσκονται πίσω από την οθόνη.
Αυτό είναι ίσως το πιο αντισυστημικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας αναγνώστης: να μη θεωρεί κανένα μέσο —ούτε εμάς— αυθεντία. Να ανοίγει τις πρωτογενείς πηγές, να βλέπει ποιος κατέχει τι, να συγκρίνει τίτλους, να κοιτάζει ποια θέματα προβάλλονται και ποια χάνονται. Γιατί η ενημέρωση δεν χρειάζεται πιστούς. Χρειάζεται δύσπιστους πολίτες.
Πηγές τεκμηρίωσης
Οι πηγές παρατίθενται για επαλήθευση των πραγματολογικών στοιχείων. Οι αξιολογικές κρίσεις και η πολιτική σύνθεση του άρθρου αποτελούν δημοσιογραφικό σχόλιο/ανάλυση.
- Reuters Institute for the Study of Journalism — Digital News Report 2026, Greece. Εμπιστοσύνη 18%, αποφυγή ειδήσεων 60%, συγκέντρωση ιδιοκτησίας, επιχειρηματική/πολιτική επιρροή και οικονομική εικόνα broadcasters. Άνοιγμα πηγής
- Reporters Without Borders — Greece, World Press Freedom Index 2026. 86/180, οικονομικός δείκτης 129/180, «systemic crisis», υποκλοπές, Καραϊβάζ, SLAPP. Άνοιγμα πηγής
- European Commission — 2026 Rule of Law Report, Country Chapter Greece. ΕΡΤ, πολιτική ανεξαρτησία, ΕΣΡ, e-Pasithea, κρατική διαφήμιση, συγκέντρωση, πρόγραμμα στήριξης, ασφάλεια δημοσιογράφων. Σελίδα έκθεσης
- Euromedia Ownership Monitor — Greece Country Report 2025. Χάρτης ιδιοκτησίας και cross-sector interests. Άνοιγμα πηγής
- Βουλή των Ελλήνων — Σύνταγμα, άρθρο 14 παρ. 9. Διαφάνεια ιδιοκτησίας/χρηματοδότησης και ασυμβίβαστο ΜΜΕ–δημοσίων έργων/προμηθειών/υπηρεσιών. Άνοιγμα πηγής
- Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης — «Σχετικά με τη ΓΓΕΕ». Επίσημη αναφορά ότι στην εποπτεία της ανήκουν ΕΡΤ και ΑΠΕ-ΜΠΕ. Άνοιγμα πηγής
- e-Pasithea — Dashboard. Στατιστικά εγκεκριμένων προϋπολογισμών και ποσών για ΜΜΕ. Άνοιγμα πηγής
- European Parliament — Resolution of 7 February 2024 on the rule of law and media freedom in Greece. Αναφορά στη «Petsas List» και κρατική χρηματοδότηση ΜΜΕ. Άνοιγμα PDF
- ΓΓΕΕ / Κυβέρνηση — ενημέρωση 2020 για την καμπάνια COVID-19. Κυβερνητική θέση για 1.232 μέσα και τα κριτήρια. Άνοιγμα πηγής
- IEFIMERIDA — 27/1/2026. Απόκτηση 100% της NEW MEDIA NETWORK SYNAPSIS από INTELEXT LTD και συνεργασία με Παραπολιτικά. Άνοιγμα πηγής
- IEFIMERIDA — Ταυτότητα. INTELEXT LTD, διοίκηση, κύριοι μέτοχοι και δηλωθέν ποσό κρατικής διαφήμισης 2025. Άνοιγμα πηγής
- AKTOR Group — General Secretariat of Infrastructure PPP. Προσωρινός ανάδοχος, προϋπολογισμός 112,5 εκατ. ευρώ. Άνοιγμα πηγής
- Alter Ego Media — ανακοίνωση 26/3/2026 για ANT1+. 33,3% Alter Ego, 33,4% IREON/Motor Oil, 33,3% Antenna. Άνοιγμα PDF
- ΓΓΕΕ — κυβερνητική θέση για την εποπτεία ΕΡΤ και ΑΠΕ-ΜΠΕ. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η εποπτεία περιορίζεται σε διοικητικά και διαδικαστικά ζητήματα. Άνοιγμα πηγής
- Ν. 5026/2023, άρθρο 10. Υπόχρεοι δήλωσης περιουσιακής κατάστασης στον ραδιοτηλεοπτικό τομέα, έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο. Άνοιγμα πηγής
- Ν. 4635/2019, άρθρο 157. Εξαιρέσεις από ονομαστικοποίηση μετοχών για συγκεκριμένα εποπτευόμενα επενδυτικά σχήματα. Άνοιγμα πηγής
