Δύο εικόνες, την ίδια βραδιά. Στο Βελλίδειο ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίαζε από το βήμα της 90ής ΔΕΘ το κυβερνητικό σχέδιο για την επόμενη περίοδο. Στην Ξάνθη, ο Κώστας Καραμανλής επέλεγε μια εντελώς διαφορετική εκδήλωση — και κάποια στιγμή χρησιμοποίησε δύο λέξεις που δύσκολα περνούν απαρατήρητες όταν προέρχονται από έναν πρώην πρωθυπουργό: «μικρόνοη» και «διχαστική».
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια που πρέπει να ειπωθεί καθαρά: ο Κώστας Καραμανλής δεν χαρακτήρισε έτσι την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η φράση του αφορούσε τη διοίκηση του Παναθηναϊκού που το 1977 απομάκρυνε τον Μίμη Δομάζο και τον Αντώνη Αντωνιάδη.
Αυτό είναι το γεγονός. Όλα τα υπόλοιπα είναι πολιτική ανάγνωση. Και η συγκεκριμένη ανάγνωση αποκτά ενδιαφέρον κυρίως λόγω του χρόνου, του τόπου και της απουσίας του Καραμανλή από τη μεγάλη πολιτική βραδιά της ΔΕΘ.
ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ
Το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου ο Κώστας Καραμανλής βρισκόταν στην Ξάνθη, σε εκδήλωση του Δήμου προς τιμήν του Αντώνη Αντωνιάδη και για την παρουσίαση του βιβλίου του Κώστα Μπλιάτκα «Ο Στρατηγός και ο Κανονιέρης – Ο Κοντός και ο Ψηλός», αφιερωμένου στον Αντωνιάδη και τον Μίμη Δομάζο.
Η φράση που προκάλεσε τους πολιτικούς συνειρμούς
Μιλώντας για την αποχώρηση των Δομάζου και Αντωνιάδη από τον Παναθηναϊκό το 1977, ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε εκείνη τη διοίκηση «μικρόνοη και διχαστική», λέγοντας ότι επέλεξε να διώξει δύο κορυφαίες προσωπικότητες και έγραψε μία από τις σκοτεινότερες σελίδες της ιστορίας του συλλόγου.
«Αυτούς τους κορυφαίους διάλεξε μια μικρόνοη και διχαστική διοίκηση να διώξει το 1977 από τον Παναθηναϊκό».
Η διατύπωση είναι σκληρή. Είναι όμως εξίσου σημαντικό να μην της αποδοθεί κάτι που ο Καραμανλής δεν είπε: δεν αναφέρθηκε στον Κυριάκο Μητσοτάκη, δεν έκανε αναφορά στη σημερινή ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας και δεν συνέδεσε δημόσια τη συγκεκριμένη φράση με την κυβέρνηση.
ΤΙ ΞΕΡΟΥΜΕ – ΤΙ ΔΕΝ ΞΕΡΟΥΜΕ
Γεγονός: Η φράση αφορούσε τον Παναθηναϊκό του 1977.
Γεγονός: Ο Καραμανλής βρισκόταν στην Ξάνθη την ώρα που το πολιτικό ενδιαφέρον ήταν στραμμένο στην ομιλία Μητσοτάκη στη ΔΕΘ.
Δεν τεκμηριώνεται: Ότι ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήριζε ευθέως «μικρόνοη και διχαστική» τη σημερινή κυβέρνηση.
Πολιτική ανάγνωση: Η επιλογή των λέξεων και κυρίως η χρονική συγκυρία ήταν αναπόφευκτο να προκαλέσουν συνειρμούς.
Το ισχυρότερο μήνυμα ίσως δεν ήταν η φράση – ήταν η εικόνα
Το πολιτικά ενδιαφέρον στοιχείο δεν βρίσκεται μόνο σε δύο επίθετα. Βρίσκεται στην ίδια την εικόνα της βραδιάς.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη, στην κορυφαία ετήσια πολιτική εμφάνιση ενός πρωθυπουργού, παρουσιάζοντας τα μέτρα της επόμενης περιόδου και βάζοντας ήδη στο κάδρο τις επόμενες εθνικές εκλογές.
Και ένας πρώην πρωθυπουργός της Νέας Δημοκρατίας, με διαχρονικά ισχυρό συμβολικό βάρος στο εσωτερικό της παράταξης, δεν βρισκόταν εκεί. Βρισκόταν στην Ξάνθη, σε μια εκδήλωση για δύο θρύλους του ελληνικού ποδοσφαίρου.
Η απουσία από μόνη της δεν αποδεικνύει πολιτική ρήξη. Αλλά στην πολιτική οι συμβολισμοί μετρούν — ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ήδη διαφορετικές δημόσιες τοποθετήσεις και αποστάσεις μέσα στον ίδιο πολιτικό χώρο.
Το Documento είδε «αιχμή» – μέχρι πού φτάνουν τα πραγματικά δεδομένα
Το Documento παρουσίασε τη φράση ως αιχμή που αποκτούσε ιδιαίτερο νόημα επειδή ειπώθηκε την ώρα της ομιλίας του πρωθυπουργού. Η χρονική σύμπτωση πράγματι υπάρχει και το πολιτικό παρασκήνιο είναι προφανές.
Δεν υπάρχει, όμως, ασφαλές πραγματολογικό έρεισμα για να γραφτεί ως γεγονός ότι ο Καραμανλής αποκάλεσε τον Μητσοτάκη ή τη διοίκησή του «μικρόνοη και διχαστική». Αυτό θα ήταν μία ερμηνεία που θα ξεπερνούσε όσα είπε δημόσια.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: γιατί μια καθαρά ποδοσφαιρική αναφορά ακούστηκε τόσο πολιτική;
Η απάντηση βρίσκεται στο περιβάλλον στο οποίο ειπώθηκε. Όταν ένας πρώην πρωθυπουργός μιλά για ηγεσίες που διχάζουν, για κορυφαίες προσωπικότητες που απομακρύνονται και για την ανάγκη αποκατάστασης μιας αδικίας, την ίδια ώρα που ο σημερινός πρωθυπουργός επιχειρεί να συσπειρώσει την παράταξη και να θέσει το επόμενο πολιτικό δίλημμα, οι συνειρμοί σχεδόν δημιουργούνται μόνοι τους.
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ
Ο Καραμανλής δεν είπε «Μητσοτάκης». Δεν είπε «κυβέρνηση». Δεν είπε «Νέα Δημοκρατία». Αυτό πρέπει να μείνει απολύτως καθαρό. Όμως επέλεξε να βρίσκεται αλλού στη σημαντικότερη πολιτική βραδιά της κυβέρνησης και χρησιμοποίησε, έστω σε διαφορετικό πλαίσιο, ένα λεξιλόγιο που στην πολιτική ακούγεται εξαιρετικά βαρύ.
Δύο διαφορετικές σκηνές μέσα στην ίδια παράταξη
Στη Θεσσαλονίκη ο Κυριάκος Μητσοτάκης μιλούσε για την Ελλάδα των επόμενων ετών, για οικονομία, επενδύσεις, κοινωνικά μέτρα και για την ανάγκη πολιτικής σταθερότητας.
Στην Ξάνθη ο Κώστας Καραμανλής μιλούσε για αθλητικό ήθος, πίστη, συνεργασία και σεβασμό στον αντίπαλο. Θύμισε μια εποχή που, κατά τον ίδιο, οι μεγάλες προσωπικότητες μπορούσαν να ξεπερνούν τις οπαδικές γραμμές και στάθηκε στην αδικία που υπέστησαν δύο από αυτές.
Είναι δύο διαφορετικές ομιλίες, για δύο εντελώς διαφορετικά θέματα. Πολιτικά, όμως, αποτέλεσαν δύο διαφορετικές εικόνες της ίδιας βραδιάς.
Αν υπήρχε μήνυμα, ο Καραμανλής άφησε τους άλλους να το αποκωδικοποιήσουν
Ο πρώην πρωθυπουργός είναι αρκετά έμπειρος ώστε να γνωρίζει το βάρος των λέξεων και των συμβολισμών. Αυτό όμως δεν αρκεί για να του αποδοθεί μια δήλωση που δεν έκανε.
Αν η αναφορά σε μια «μικρόνοη και διχαστική διοίκηση» έκρυβε πράγματι κάποιο δεύτερο πολιτικό επίπεδο, ο ίδιος φρόντισε να μην το κάνει ρητό.
Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της στιγμής: κανένα όνομα, καμία ευθεία σύγκρουση, αλλά αρκετός χώρος ώστε μια ολόκληρη συζήτηση να ξεκινήσει την επόμενη ημέρα.
ΑΛΗΘΕΝΕΙΑ
Το να παρουσιάσουμε τη φράση ως ευθεία επίθεση στον Μητσοτάκη θα ήταν περισσότερο από όσα επιτρέπουν τα γεγονότα. Το να αγνοήσουμε όμως τον συμβολισμό της βραδιάς θα ήταν εξίσου λάθος. Ο Καραμανλής δεν είπε σε ποιον απευθύνεται ένα πολιτικό μήνυμα — αν υπήρχε. Φρόντισε όμως να δώσει αρκετό υλικό ώστε όλοι να αναρωτιούνται.
