Η νέα έξοδος του τουρκικού ερευνητικού TÜBİTAK MARMARA νότια και νοτιοδυτικά του Καστελόριζου ανοίγει ξανά μια συζήτηση που ξεπερνά την ανταλλαγή NAVTEX μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Με κοινοβουλευτική ερώτηση προς τέσσερα υπουργεία, η Ραλλία Χρηστίδου ζητά από την κυβέρνηση να περάσει από την πολιτική της αντίδρασης σε μια μόνιμη στρατηγική νομικής, διπλωματικής και επιχειρησιακής παρουσίας στην περιοχή.
Η παρέμβαση έρχεται μετά την τουρκική NAVTEX 0862/26, με ισχύ από την 1η έως τις 15 Σεπτεμβρίου, για επιστημονικές δραστηριότητες του ερευνητικού σκάφους R/V TÜBİTAK MARMARA στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Καστελόριζου.
Η Αθήνα απάντησε με αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι ο σταθμός της Αττάλειας δεν έχει αρμοδιότητα να εκδίδει σχετική οδηγία για τη συγκεκριμένη περιοχή. Σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, τουλάχιστον ένα από τα σημεία των τουρκικών ερευνών βρίσκεται πάνω από ελληνική υφαλοκρηπίδα. Το τουρκικό σκάφος βρίσκεται ήδη στην περιοχή και παρακολουθείται από τις ελληνικές αρχές.
Το νέο στοιχείο: Για τη Χρηστίδου, η έκδοση ακόμη μίας αντι-NAVTEX δεν αρκεί. Η κοινοβουλευτική της παρέμβαση μεταφέρει τη συζήτηση στο τι κάνει η Ελλάδα μεταξύ δύο τουρκικών κινήσεων και όχι μόνο στο πώς απαντά όταν αυτές έχουν ήδη εκδηλωθεί.
Η ερώτηση προς τέσσερα υπουργεία
Η Ραλλία Χρηστίδου, σε συνεργασία με τη Θεματική Ομάδα Άμυνας και Εθνικής Ασφάλειας των Δημοκρατών – Προοδευτικό Κέντρο, κατέθεσε ερώτηση προς τους υπουργούς Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, καθώς και Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η βασική θέση της παρέμβασης είναι ότι η τουρκική δραστηριότητα δεν πρέπει να εξετάζεται ως μια ακολουθία απομονωμένων επεισοδίων, αλλά ως μέρος μιας σταθερής στρατηγικής με NAVTEX, ερευνητικές αποστολές, χαρτογραφικές διεκδικήσεις και τις πρόσφατες μονομερείς τουρκικές αναφορές σε «θαλάσσια πάρκα».
ΤΙ ΖΗΤΑ Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ
1. Μόνιμο μηχανισμό νομικής και επιχειρησιακής παρακολούθησης κάθε τουρκικής θαλάσσιας δραστηριότητας.
2. Συστηματική διεθνή τεκμηρίωση των ελληνικών θέσεων στον ΟΗΕ και στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO).
3. Συνεχή ελληνική επιστημονική και υδρογραφική παρουσία στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές.
4. Μετάβαση, όπως υποστηρίζει η ίδια, από την απλή έκδοση αντι-NAVTEX στην ενεργή άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Τι πραγματικά λέει το Δίκαιο της Θάλασσας
Στην ανακοίνωση γίνεται επίκληση των άρθρων 121 και 77 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Το άρθρο 121 ορίζει ότι τα νησιά, με την ειδική εξαίρεση των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή δική τους οικονομική ζωή, διαθέτουν κατ’ αρχήν χωρική θάλασσα, αποκλειστική οικονομική ζώνη και υφαλοκρηπίδα όπως και η ηπειρωτική επικράτεια.
Το άρθρο 77 κατοχυρώνει τα αποκλειστικά κυριαρχικά δικαιώματα του παράκτιου κράτους επί της υφαλοκρηπίδας για την έρευνα και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της.
Η νομική λεπτομέρεια που έχει σημασία: Για καθαρά θαλάσσια επιστημονική έρευνα, το ακόμη πιο άμεσα σχετικό άρθρο είναι το 246 της UNCLOS. Προβλέπει ότι η επιστημονική έρευνα στην ΑΟΖ ή στην υφαλοκρηπίδα παράκτιου κράτους διεξάγεται με τη συναίνεσή του. Αυτό είναι διαφορετικό νομικό ζήτημα από την τελική οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές.
Το ζήτημα δεν τελειώνει με μια αντι-NAVTEX
Η κυβέρνηση αντέδρασε άμεσα στην τουρκική κίνηση και αυτό αποτελεί γεγονός: εκδόθηκε ελληνική αντι-NAVTEX, αμφισβητήθηκε η αρμοδιότητα του σταθμού της Αττάλειας και το TÜBİTAK MARMARA παρακολουθείται.
Το πολιτικό ερώτημα που θέτει η Χρηστίδου είναι διαφορετικό: αν αυτή η πρακτική αρκεί για να αποτρέψει τη σταδιακή παγίωση των τουρκικών θέσεων ή αν η Ελλάδα οφείλει να δημιουργήσει τη δική της συνεχή παρουσία επί του πεδίου.
Εδώ η κριτική της προς την κυβέρνηση γίνεται σαφής. Υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει εγκλωβιστεί σε μια λογική διαχείρισης των τουρκικών πρωτοβουλιών: η Άγκυρα κινείται, η Αθήνα αντιδρά και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Η πολιτική αιχμή: Οι Δημοκράτες – Προοδευτικό Κέντρο ζητούν να εγκαταλειφθεί αυτό που χαρακτηρίζουν «φοβική λογική του μην προκαλέσουμε» και να υπάρξει σταθερή ελληνική δραστηριότητα που θα συνοδεύει τη διπλωματική και νομική θέση της χώρας.
Το TÜBİTAK MARMARA είναι ήδη στην περιοχή
Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Το τουρκικό ερευνητικό κινείται από την Τρίτη νότια του Καστελόριζου, εντός της ζώνης που περιγράφει η NAVTEX 0862/26, χωρίς συνοδεία πολεμικών πλοίων και υπό ελληνική παρακολούθηση.
Η χρονική συγκυρία έχει επίσης σημασία. Η κίνηση ακολουθεί τις νέες τουρκικές αναφορές σε θαλάσσιο πάρκο στην Ανατολική Μεσόγειο και συμβαίνει ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε από την πλευρά του ότι η Ελλάδα «δεν θα ζητήσει άδεια από την Τουρκία» για την πόντιση του καλωδίου, σημειώνοντας ότι η ενημέρωση γειτονικών κρατών μέσω NAVTEX αποτελεί διαδικασία που προβλέπεται για λόγους ασφάλειας και δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας.
Από την αντίδραση στη στρατηγική
Η κοινοβουλευτική ερώτηση της Χρηστίδου, επομένως, δεν ζητά απλώς μια ακόμη καταδίκη της τουρκικής NAVTEX. Θέτει ένα περισσότερο μακροπρόθεσμο ερώτημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική: αν η χώρα αρκείται να απορρίπτει τις τουρκικές κινήσεις όταν εκδηλώνονται ή αν θα οργανώσει συστηματικά τη δική της νομική, επιστημονική, διπλωματική και επιχειρησιακή παρουσία.
Η απάντηση δεν είναι απλή. Σε μια περιοχή όπου Ελλάδα και Τουρκία διατηρούν διαφορετικές και σε σημαντικό βαθμό αντικρουόμενες θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες, κάθε κίνηση πρέπει να συνδυάζει την υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων με νομική ακρίβεια και διαχείριση του κινδύνου κλιμάκωσης.
Η ΟΥΣΙΑ
Η αντι-NAVTEX καταγράφει την ελληνική διαφωνία. Δεν απαντά όμως από μόνη της στο μεγαλύτερο στρατηγικό ζήτημα: πώς η Ελλάδα μετατρέπει τις νομικές της θέσεις σε σταθερή παρουσία και πολιτική επί του πεδίου. Αυτό ακριβώς ζητά να απαντήσει η κυβέρνηση η κοινοβουλευτική παρέμβαση της Ραλλίας Χρηστίδου.
