Μία από τις σημαντικότερες δίκες στην ιστορία των social media μπήκε την Τρίτη 18 Αυγούστου στην ουσιαστική της φάση στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας. Απέναντι στη Meta βρίσκεται ένας διακομματικός συνασπισμός 29 αμερικανικών πολιτειών, που κατηγορεί τη μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram ότι σχεδίασε χαρακτηριστικά των πλατφορμών της με τρόπο που ενθάρρυνε την υπερβολική και καταναγκαστική χρήση από παιδιά και εφήβους.
Η επιλογή των ενόρκων είχε ξεκινήσει ήδη από τις 12 Αυγούστου, όμως στις 18 Αυγούστου άρχισαν οι εναρκτήριες αγορεύσεις, σηματοδοτώντας την ουσιαστική έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας.
Η υπόθεση μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από μία τεράστια χρηματική ποινή. Οι πολιτείες ζητούν, μεταξύ άλλων, αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών, όπως αυστηρότερους ηλικιακούς περιορισμούς και κατάργηση χαρακτηριστικών όπως το infinite scroll, που επιτρέπει στον χρήστη να συνεχίζει να βλέπει νέο περιεχόμενο χωρίς τέλος.
Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ
29 πολιτείες συμμετέχουν στη δικαστική διεκδίκηση
4 πολιτείες ηγούνται των επιμέρους πολιτειακών αξιώσεων
6 περίπου εβδομάδες αναμένεται να διαρκέσει η δίκη
Έως περίπου 200 δισ. δολάρια έχουν αναφερθεί από τις πολιτείες ως πιθανό ύψος ποινών
1,4 τρισ. δολάρια είναι το πολύ υψηλότερο θεωρητικό ποσό που έχει υπολογίσει η ίδια η Meta
Τι κατηγορούν οι πολιτείες τη Meta ότι έκανε
Η αγωγή, που κατατέθηκε το 2023 μετά από πολυπολιτειακή έρευνα, υποστηρίζει ότι η Meta σχεδίασε και χρησιμοποίησε λειτουργίες που ενθαρρύνουν τους νεότερους χρήστες να παραμένουν στις πλατφόρμες για ολοένα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, ενώ παράλληλα παρουσίαζε στο κοινό διαφορετική εικόνα για τους κινδύνους.
Οι πολιτείες ισχυρίζονται ότι η εταιρεία γνώριζε τις ιδιαίτερες ψυχολογικές ευαισθησίες των παιδιών και των εφήβων και αξιοποίησε στοιχεία του σχεδιασμού των εφαρμογών για να αυξάνει το engagement και, κατ’ επέκταση, την εμπορική αξία των υπηρεσιών της.
Στην πρώτη ημέρα των εναρκτήριων αγορεύσεων, η αναπληρώτρια γενική εισαγγελέας της Καλιφόρνιας Megan O’Neill υποστήριξε ότι η Meta είχε ως επιχειρηματικό μοντέλο να κρατά τους χρήστες όσο περισσότερο μπορούσε στις πλατφόρμες, να συλλέγει τα δεδομένα τους και να αποκρύπτει, κατά την κατηγορία, την πραγματική εικόνα από το κοινό.
«Θα δείξουμε πώς η Meta παγιδεύει τα παιδιά στις πλατφόρμες της», ήταν το βασικό μήνυμα της πλευράς της Καλιφόρνιας κατά την έναρξη της διαδικασίας.
Τα εσωτερικά έγγραφα που μπαίνουν στο μικροσκόπιο
Ιδιαίτερη βαρύτητα αναμένεται να αποκτήσουν στη δίκη εσωτερικές έρευνες, παρουσιάσεις και επικοινωνίες στελεχών της Meta.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν από την κατηγορούσα πλευρά, σε εσωτερική επικοινωνία προς τον επικεφαλής του Instagram, Adam Mosseri, γινόταν αναφορά στον χρόνο που περνούν οι έφηβοι στην πλατφόρμα ως εταιρικό στόχο, ενώ οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι στελέχη της εταιρείας είχαν χρησιμοποιήσει ακόμη και παραλληλισμούς του Instagram με ναρκωτική ουσία.
Το κρίσιμο δικαστικό ερώτημα δεν είναι απλώς αν παιδιά και έφηβοι χρησιμοποιούσαν πολύ τις εφαρμογές, αλλά αν συγκεκριμένες σχεδιαστικές επιλογές έγιναν σκόπιμα ώστε να αυξήσουν την καταναγκαστική χρήση και αν η Meta παραπλάνησε τους καταναλωτές σχετικά με τους κινδύνους.
Οι 29 πολιτείες και ο ιδιαίτερος τρόπος που γίνεται η δίκη
Η υπόθεση έχει μία σημαντική νομική ιδιαιτερότητα. Οι Καλιφόρνια, Κολοράντο, Κεντάκι και Νιου Τζέρσεϊ έχουν επιλεγεί για να προωθήσουν στο συγκεκριμένο δικαστήριο τις αξιώσεις που βασίζονται στις δικές τους πολιτειακές νομοθεσίες περί προστασίας των καταναλωτών.
Παράλληλα, όμως, οι αξιώσεις και των 29 πολιτειών για φερόμενες παραβιάσεις της ομοσπονδιακής νομοθεσίας προστασίας της ιδιωτικότητας των παιδιών εξετάζονται από κοινού.
Ακόμη μία ιδιαιτερότητα είναι ότι το οκταμελές σώμα ενόρκων θα εκδώσει συμβουλευτική ετυμηγορία. Την τελική απόφαση για την ευθύνη της Meta θα λάβει η ομοσπονδιακή δικαστής Yvonne Gonzalez Rogers.
Παιδιά κάτω των 13 ετών και προσωπικά δεδομένα
Ένα δεύτερο, ιδιαίτερα σοβαρό σκέλος της υπόθεσης αφορά παιδιά ηλικίας κάτω των 13 ετών και τον αμερικανικό νόμο Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA).
Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta γνώριζε πως παιδιά κάτω των 13 χρησιμοποιούσαν τις υπηρεσίες της και ότι συνέλεγε και επεξεργαζόταν προσωπικά δεδομένα τους χωρίς την απαιτούμενη γονική συγκατάθεση.
Εδώ υπάρχει ήδη μία κρίσιμη δικαστική εξέλιξη: τον Ιούνιο του 2026 το ομοσπονδιακό δικαστήριο έκρινε, στο πλαίσιο της προδικασίας, ότι η Meta δεν είχε εξασφαλίσει γονική συγκατάθεση με τρόπο επαρκή για τις απαιτήσεις του COPPA. Παραμένουν όμως προς κρίση άλλα κρίσιμα στοιχεία που απαιτούνται για την τελική ευθύνη και τις ενδεχόμενες κυρώσεις.
Η Meta επισημαίνει από την πλευρά της ότι οι όροι των υπηρεσιών της δεν επιτρέπουν τη δημιουργία λογαριασμών από παιδιά κάτω των 13 ετών και υποστηρίζει ότι η αξιόπιστη επαλήθευση της πραγματικής ηλικίας των χρηστών αποτελεί πρόβλημα ολόκληρου του κλάδου και όχι μόνο της δικής της εταιρείας.
Η μάχη για τον όρο «εθισμός»
Κεντρικό μέρος της υπερασπιστικής γραμμής της Meta αφορά ακόμη και τον ίδιο τον όρο «εθισμός στα social media».
Η εταιρεία επισημαίνει ότι η «εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» δεν αποτελεί αυτοτελή αναγνωρισμένη ψυχιατρική διάγνωση στο DSM, το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, και υποστηρίζει ότι η επιστημονική βιβλιογραφία δεν επιτρέπει τα απλοϊκά συμπεράσματα που, κατά την άποψή της, επιχειρούν να εξαγάγουν οι πολιτείες.
Το δικαστήριο, ωστόσο, έχει ήδη κρίνει ότι η επιστημονική διαφωνία γύρω από έννοιες όπως «εθιστική», «προβληματική», «υπερβολική» ή «καταναγκαστική» χρήση αποτελεί ουσιώδες πραγματικό ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί στη δίκη και όχι λόγο για να απορριφθεί εκ των προτέρων η υπόθεση.
Τα 200 δισ. δολάρια – και το 1,4 τρισ. που επικαλείται η Meta
Το οικονομικό διακύβευμα είναι τεράστιο, αλλά χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση: οι πολιτείες δεν έχουν καταθέσει μέχρι στιγμής ένα οριστικό αίτημα ακριβώς 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Σε πρόσφατη ακροαματική διαδικασία οι γενικοί εισαγγελείς ανέφεραν ότι οι πιθανές ποινές θα μπορούσαν να κινηθούν πιο κοντά στα 200 δισ. δολάρια.
Η ίδια η Meta, επιχειρώντας να αναδείξει το μέγεθος και –κατά την άποψή της– τη δυσανάλογη φύση των αξιώσεων, έχει υπολογίσει ότι η θεωρητική εφαρμογή των προβλεπόμενων ποινών ανά παράβαση θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε 1,4 τρισ. δολάρια.
Ο λόγος που τα ποσά μπορούν να γίνουν τόσο μεγάλα είναι ότι οι πολιτειακές νομοθεσίες προστασίας του καταναλωτή μπορούν να προβλέπουν χρηματικές κυρώσεις για κάθε ξεχωριστή παράβαση. Εάν ως παραβάσεις υπολογιστούν τεράστιοι αριθμοί ανήλικων χρηστών σε βάθος πολλών ετών, το θεωρητικό σύνολο αυξάνεται εκθετικά.
Η απάντηση της Meta
Η Meta απορρίπτει τις βασικές κατηγορίες και υποστηρίζει ότι οι πολιτείες δεν έχουν αποδείξει πως οι κάτοικοί τους εξαπατήθηκαν ή υπέστησαν τις συγκεκριμένες βλάβες που αποδίδονται στις πλατφόρμες.
Η εταιρεία επιμένει ότι επί χρόνια έχει επενδύσει σε μέτρα προστασίας των ανηλίκων, σε εργαλεία γονικού ελέγχου και σε περιορισμούς στο περιεχόμενο και στις επικοινωνίες των εφήβων.
Τον Σεπτέμβριο του 2024 παρουσίασε τα Instagram Teen Accounts, τα οποία ενεργοποιούν αυτόματα αυστηρότερες ρυθμίσεις για εφήβους, περιορίζοντας μεταξύ άλλων το ποιος μπορεί να επικοινωνήσει μαζί τους, την έκθεσή τους σε ευαίσθητο περιεχόμενο και τη νυχτερινή χρήση. Το 2025 το μοντέλο επεκτάθηκε και σε Facebook και Messenger.
Για τις πολιτείες, όμως, αυτές οι αλλαγές δεν αναιρούν το βασικό ερώτημα της δίκης: τι γνώριζε η Meta τα προηγούμενα χρόνια, πότε το γνώριζε και γιατί χρειάστηκε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα για να εφαρμοστούν ορισμένες από τις αυστηρότερες δικλίδες προστασίας.
Ζούκερμπεργκ και Μοσέρι αναμένονται στο δικαστήριο
Στη διάρκεια της δίκης αναμένεται να καταθέσουν δύο από τα σημαντικότερα πρόσωπα της Meta: ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος Mark Zuckerberg και ο επικεφαλής του Instagram Adam Mosseri.
Η παρουσία τους αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η κατηγορούσα πλευρά επιχειρεί να αποδείξει ότι οι επίμαχες επιλογές δεν ήταν μεμονωμένα τεχνικά λάθη, αλλά συνδέονταν με την ευρύτερη επιχειρηματική στρατηγική της εταιρείας.
Η «στιγμή των καπνοβιομηχανιών» για τα social media;
Η σύγκριση με τις ιστορικές δικαστικές μάχες εναντίον της καπνοβιομηχανίας δεν είναι απλώς δημοσιογραφική. Ο γενικός εισαγγελέας του Κεντάκι Russell Coleman έχει επικαλεστεί ευθέως την εμπειρία των πολιτειών τόσο από τον μεγάλο συμβιβασμό με τις καπνοβιομηχανίες τη δεκαετία του 1990 όσο και από τις υποθέσεις της κρίσης των οπιοειδών.
Η λογική είναι παρόμοια: οι πολιτείες δεν επιχειρούν μόνο να αποδείξουν ότι ένα προϊόν μπορεί να προκαλέσει βλάβη. Επιχειρούν να αποδείξουν ότι η εταιρεία γνώριζε έναν κίνδυνο, είχε εσωτερική πληροφόρηση γι’ αυτόν και παρ’ όλα αυτά επέλεξε πρακτικές που εξυπηρετούσαν το επιχειρηματικό της συμφέρον.
Γι’ αυτό η συγκεκριμένη δίκη ξεπερνά κατά πολύ μία διαμάχη για αποζημιώσεις. Αν οι πολιτείες επικρατήσουν, η απόφαση μπορεί να επηρεάσει τον ίδιο τον σχεδιασμό του Facebook και του Instagram και να δημιουργήσει νέο νομικό προηγούμενο για το πώς οι τεχνολογικές πλατφόρμες λογοδοτούν όταν οι επιχειρηματικοί τους μηχανισμοί αφορούν παιδιά και εφήβους.
Πηγές:
California Department of Justice,
Reuters,
Meta – Teen Accounts.
