Η Χίος προειδοποίησε πριν εκδοθεί το νέο χωροταξικό. Ζήτησε ειδική προστασία για τους παραγωγικούς μαστιχώνες, τη ζώνη ΠΟΠ, τις αναβαθμίδες και ολόκληρο το μοναδικό τοπίο των Μαστιχοχωρίων. Η κυβέρνηση είχε την προειδοποίηση στα χέρια της. Κι όμως, το τελικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ μπήκε σε ισχύ χωρίς ρητή εξαίρεση της μαστιχοπαραγωγικής ζώνης και με τη Δημοτική Ενότητα Μαστιχοχωρίων να περιλαμβάνεται στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας.
Αυτό είναι το κρίσιμο γεγονός πίσω από τη νέα κινητοποίηση της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου. Και εδώ η πολιτική ευθύνη δεν είναι αόριστη ούτε μπορεί να χαθεί πίσω από τη συνήθη γραφειοκρατική γλώσσα των χωροταξικών σχεδίων: πρόκειται για κυβερνητική υπουργική απόφαση, η οποία υπογράφηκε στις 14 Αυγούστου 2026 από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ’ 694 στις 19 Αυγούστου.
ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ
Δεν υπάρχει σήμερα εγκεκριμένο σχέδιο που να σημαίνει ότι αύριο το πρωί μπαίνουν ανεμογεννήτριες μέσα στους μαστιχώνες. Υπάρχει όμως κάτι θεσμικά σημαντικότερο: η κυβέρνηση χαρακτήρισε τα Μαστιχοχώρια περιοχή στην οποία επιτρέπεται κατ’ αρχήν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων, αντί να δημιουργήσει την ειδική ζώνη προστασίας που είχε ζητήσει η Χίος.
Η Χίος το είχε ζητήσει πριν από την απόφαση – η κυβέρνηση προχώρησε
Το ισχυρότερο στοιχείο πολιτικής ευθύνης βρίσκεται στο ημερολόγιο.
Στις 15 Ιουλίου 2026, ενώ το νέο Ειδικό Χωροταξικό βρισκόταν ακόμη στη διαδικασία διαβούλευσης, το Δημοτικό Συμβούλιο Χίου ενέκρινε την απόφαση 196/2026.
Η θέση του Δήμου ήταν συγκεκριμένη: η μαστιχοκαλλιέργεια δεν αποτελεί μία συνηθισμένη αγροτική δραστηριότητα. Ζητήθηκε ειδική προστασία των παραγωγικών μαστιχώνων, της ζώνης ΠΟΠ, των αναβαθμίδων και του ευρύτερου τοπίου των Μαστιχοχωρίων, με χρήση πραγματικών γεωχωρικών δεδομένων.
Ζητήθηκε επίσης ειδικός αποκλεισμός εγκαταστάσεων αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας σε παραγωγική γη προϊόντων μοναδικού χαρακτήρα, όπως η μαστίχα.
Έναν μήνα αργότερα, στις 14 Αυγούστου, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ υπέγραψε την τελική απόφαση.
Και η ειδική προστασία που είχε ζητήσει η Χίος δεν μπήκε ως ρητή εξαίρεση των Μαστιχοχωρίων.
Εδώ βρίσκεται η κυβερνητική ευθύνη: Δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η ιδιαιτερότητα της μαστιχοκαλλιέργειας «δεν ήταν γνωστή». Το ζήτημα τέθηκε θεσμικά πριν από την τελική απόφαση και η κυβέρνηση επέλεξε ένα πλαίσιο που δεν ενσωμάτωσε την ειδική εξαίρεση που ζητήθηκε.
Έξι από τις επτά Δημοτικές Ενότητες της Χίου μέσα
Το Παράρτημα Ι του νέου χωροταξικού καθορίζει τις λεγόμενες Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας.
Στη Χίο περιλαμβάνονται έξι από τις επτά Δημοτικές Ενότητες:
- Αμανής
- Ιωνίας
- Καμποχώρων
- Καρδαμύλων
- Μαστιχοχωρίων
- Ομηρούπολης
Εκτός του συγκεκριμένου καταλόγου παραμένει ουσιαστικά η Δημοτική Ενότητα της πόλης της Χίου.
Ιωνία, Καμπόχωρα και Μαστιχοχώρια αποτελούν ταυτόχρονα βασικό τμήμα της γεωγραφικής ζώνης μέσα στην οποία αναπτύσσεται η μαστιχοπαραγωγή.
Τι σημαίνει «Περιοχή Αιολικής Καταλληλότητας»
Είναι σημαντικό να μη δημιουργηθεί λανθασμένη εικόνα. Το ΦΕΚ δεν αποτελεί άδεια εγκατάστασης συγκεκριμένου αιολικού πάρκου.
Σημαίνει όμως ότι η συγκεκριμένη Δημοτική Ενότητα αναγνωρίζεται από τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό ως περιοχή στην οποία μπορεί να χωροθετηθεί αιολική εγκατάσταση, εφόσον στη συνέχεια περάσει τα υπόλοιπα χωροταξικά και περιβαλλοντικά στάδια.
Για τα νησιά το νέο πλαίσιο προβλέπει κατά κανόνα ανώτατο όριο κάλυψης έως 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα, μαζί με πρόσθετους περιβαλλοντικούς και τοπιακούς ελέγχους.
Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών υπολογίζει ότι, στο ακραίο θεωρητικό σενάριο εξάντλησης αυτών των ορίων, η έκταση που θα μπορούσε να επηρεαστεί στην περιοχή φτάνει περίπου τα 8.000 στρέμματα. Ο αριθμός αυτός είναι εκτίμηση της ΕΜΧ και όχι ήδη αδειοδοτημένη έκταση.
«Ισχυρή προστασία των τοπικών κοινωνιών» λέει η κυβέρνηση
Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη αν διαβάσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η κυβέρνηση παρουσίασε το νέο πλαίσιο στις 19 Αυγούστου.
Ο κυβερνητικός τίτλος έκανε λόγο για «σαφείς κανόνες για την ανάπτυξη» και «ισχυρή προστασία για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες».
Στη Χίο, όμως, μία τοπική κοινωνία είχε ήδη ζητήσει κάτι εξαιρετικά σαφές: ειδική θωράκιση της μοναδικής παραγωγικής ζώνης της μαστίχας.
Η αίτηση αυτή δεν μετατράπηκε σε ειδική ονομαστική εξαίρεση.
ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΥΠΕΝ
Αν η προστασία των τοπικών κοινωνιών είναι πράγματι τόσο ισχυρή όσο διαφημίζεται, γιατί η ρητή και έγκαιρη απαίτηση της Χίου για προστασία της μαστιχοπαραγωγικής ζώνης δεν ενσωματώθηκε στο τελικό χωροταξικό;
Η μαστίχα είναι UNESCO – αλλά υπάρχει ένα κρίσιμο κενό
Η τεχνογνωσία της καλλιέργειας της μαστίχας στη Χίο βρίσκεται από το 2014 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO.
Η ίδια η UNESCO υπογραμμίζει ότι η γνώση της καλλιέργειας μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, αποτελεί σημαντικό τμήμα της αγροτικής ζωής του νησιού και συνδέεται με την κοινωνική συνοχή και τη βιωσιμότητα της τοπικής κοινότητας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε στρέμμα μαστιχοκαλλιέργειας αποτελεί χωρική ζώνη αποκλεισμού για έργα ΑΠΕ.
Και εδώ βρίσκεται ακριβώς το πρόβλημα.
Το νέο χωροταξικό προστατεύει ως περιοχές αποκλεισμού συγκεκριμένες κατηγορίες μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και τις ζώνες τους. Η μαστιχοκαλλιέργεια, όμως, έχει αναγνωριστεί ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά.
Άρα η διεθνής αναγνώριση της μαστίχας δεν δημιουργεί από μόνη της το χωρικό τείχος προστασίας που ζητούν σήμερα οι παραγωγοί.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειαζόταν πολιτική απόφαση: Το ΥΠΕΝ μπορούσε να εξετάσει ειδική χωρική προστασία της παραγωγικής ζώνης ως μοναδικού αγροτικού και πολιτιστικού τοπίου. Η UNESCO δεν μπορούσε να το κάνει αντί για την ελληνική κυβέρνηση.
Και χωρίς ειδική μελέτη για τη μαστιχοκαλλιέργεια
Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών θέτει ακόμη ένα σοβαρό ζήτημα: σύμφωνα με την ίδια, δεν έχει παρουσιαστεί μέχρι σήμερα ειδική επιστημονική ή περιβαλλοντική μελέτη που να εξετάζει ειδικά τις πιθανές επιπτώσεις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεων ΑΠΕ στο μοναδικό οικοσύστημα της μαστιχοκαλλιέργειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως μία ανεμογεννήτρια θα καταστρέψει έναν μαστιχώνα ή θα μεταβάλει το μικροκλίμα.
Σημαίνει το αντίθετο: δεν υπάρχει επαρκής ειδική τεκμηρίωση που να επιτρέπει στην κυβέρνηση να αντιμετωπίζει τη συγκεκριμένη παραγωγική περιοχή σαν μία ακόμη γενική ζώνη του εθνικού χάρτη.
Όταν διακυβεύεται μια καλλιέργεια που υπάρχει εμπορικά μόνο σε αυτό το κομμάτι του πλανήτη, η αρχή της προφύλαξης θα έπρεπε να προηγείται της επενδυτικής διευκόλυνσης και όχι να ακολουθεί.
Η ΕΜΧ συγκροτεί πλέον μέτωπο
Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου δεν έμεινε σε μία ανακοίνωση διαμαρτυρίας.
Την 1η Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε ευρεία σύσκεψη στα γραφεία της με τη συμμετοχή των βουλευτών της Χίου, του γεωγραφικού Αντιπεριφερειάρχη, του Δημάρχου, εκπροσώπων του Επιμελητηρίου και του Τεχνικού Επιμελητηρίου.
Στόχος είναι η δημιουργία κοινής γραμμής και η επιστημονική και νομική τεκμηρίωση της απαίτησης για προστασία των Μαστιχοχωρίων.
Η ΕΜΧ δηλώνει ουσιαστικά ότι θα επιχειρήσει τώρα να εξασφαλίσει εκ των υστέρων τη θωράκιση που δεν περιλήφθηκε στο εθνικό πλαίσιο.
Γιατί τώρα πρέπει να τρέχει η Χίος για να προστατευτεί;
Και αυτό οδηγεί στο μεγαλύτερο πολιτικό ερώτημα.
Γιατί πρέπει σήμερα η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών, ο Δήμος, η Περιφέρεια, οι βουλευτές και οι φορείς της Χίου να οργανώνουν επιστημονικές και νομικές κινήσεις για να πετύχουν κάτι που είχε ζητηθεί πριν από την έκδοση της κυβερνητικής απόφασης;
Γιατί η κεντρική κυβέρνηση δεν επέλεξε εξαρχής την ασφαλέστερη λύση για ένα προϊόν μοναδικό στον κόσμο;
Ποιο δημόσιο συμφέρον εξυπηρετείται περισσότερο από το να παραμένει ανοιχτή η δυνατότητα μελλοντικών αιολικών εγκαταστάσεων μέσα στην ευρύτερη παραγωγική ζώνη, αντί να προστατευθεί πλήρως έως ότου υπάρξει ειδική επιστημονική τεκμηρίωση;
Και ποιος θα αναλάβει την ευθύνη αν στο μέλλον αποδειχθεί ότι μια παρέμβαση που σήμερα θεωρείται «περιβαλλοντικά διαχειρίσιμη» προκάλεσε μη αναστρέψιμες επιπτώσεις σε μια καλλιέργεια που δεν μπορεί απλώς να μεταφερθεί σε άλλο μέρος της Ελλάδας;
Η Χίος το έχει ξαναζήσει
Οι φόβοι των παραγωγών δεν αναπτύσσονται σε ιστορικό κενό.
Η Χίος έχει ήδη γνωρίσει στο παρελθόν μεγάλης κλίμακας σχέδια αιολικής ανάπτυξης, όπως η «Αιγαία Ζεύξη», που είχε ανοίξει μεγάλη συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα των νησιών και τη σχέση ανάμεσα στην ενεργειακή παραγωγή και το τοπικό παραγωγικό μοντέλο.
Παράλληλα, οι καταστροφικές πυρκαγιές του 2012 και του 2016 άφησαν πίσω τους τεράστιες απώλειες μαστιχόδεντρων και έδειξαν πόσο δύσκολα αναπληρώνεται ένα παραγωγικό κεφάλαιο που χρειάζεται χρόνια για να επανέλθει.
Αυτό δεν αποτελεί απόδειξη ότι οι ΑΠΕ προκαλούν ανάλογη καταστροφή. Αποτελεί όμως λόγο να απαιτείται πολλαπλάσια προσοχή όταν οποιαδήποτε νέα χρήση γης σχεδιάζεται στη συγκεκριμένη περιοχή.
Πράσινη μετάβαση χωρίς λευκή επιταγή
Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι αναγκαίο κομμάτι της ενεργειακής μετάβασης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαθέσιμη κορυφογραμμή, κάθε παραγωγική περιοχή και κάθε μοναδικό τοπίο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανός ενεργειακός υποδοχέας.
Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως λευκή επιταγή για χωροταξικές επιλογές που δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τις παραγωγικές και πολιτιστικές ιδιαιτερότητες μιας περιοχής.
Και στην περίπτωση της Χίου η απαίτηση δεν είναι παράλογη: πριν ανοίξεις την πόρτα σε επενδύσεις μέσα στο μοναδικό παγκοσμίως οικοσύστημα παραγωγής της φυσικής μαστίχας, απόδειξε πρώτα ότι το προστατεύεις.
Η ΟΥΣΙΑ
Η κυβέρνηση δεν αιφνιδιάστηκε. Η Χίος είχε μιλήσει πριν από το ΦΕΚ. Είχε ζητήσει ειδική προστασία και είχε εξηγήσει γιατί η μαστίχα δεν είναι μία συνηθισμένη καλλιέργεια. Παρ’ όλα αυτά, το ΥΠΕΝ επέλεξε να εντάξει τα Μαστιχοχώρια στις περιοχές αιολικής καταλληλότητας χωρίς τη ρητή εξαίρεση που ζητήθηκε. Τώρα οι ίδιοι οι παραγωγοί αναγκάζονται να οργανώνουν νομική και επιστημονική άμυνα για να προστατεύσουν κάτι που το ελληνικό κράτος διαφημίζει διεθνώς ως μοναδική πολιτιστική κληρονομιά. Η πολιτική ευθύνη γι’ αυτή την επιλογή δεν βρίσκεται στη Χίο. Βρίσκεται στην Αθήνα και έχει υπογραφές.
