Μετά τις αποκαλύψεις του Documento στις 9 Αυγούστου 2026 για το καταστροφικό μπάχαλο στην πρόληψη και την πυροπροστασία, η έρευνα της εφημερίδας μας φέρνει στο φως τη σχεδόν μηδενική πρόοδο στις αναδασώσεις. Εχοντας ακολουθήσει την πορεία του χρηματοδοτούμενου από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) «Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης», καταδεικνύουμε τον τρόπο με τον οποίο εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ μετακινήθηκαν από τον έναν σκοπό (αναδασώσεις) στον άλλο (AntiNero) με fast track διαδικασίες και για στόχους που, σύμφωνα με καταγγελίες, κάθε άλλο παρά με τη βιώσιμη διαχείριση των δασών σχετίζονταν.
Το Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης και οι αρχικές δεσμεύσεις
Το 2020, ο τότε υπουργός Ενέργειας (ΥΠΕΝ) Κωστής Χατζηδάκης ανακοίνωσε τη χρηματοδότηση με 310 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ του «Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης» (ΕΣΑ) με σκοπό την αναδάσωση 500 χιλ. στρεμμάτων σε όλη τη χώρα. Το σχέδιο είχε αρχικά σχεδιαστεί να έχει δεκαετή διάρκεια, έως το 2030, και να εμπλουτίσει την Ελλάδα με 30 εκατ. πιστοποιημένα δένδρα. Προβλέφθηκε επίσης ότι, μαζί με τη χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ, ο συνολικός προϋπολογισμός θα έφτανε περίπου τα 700 εκατ. ευρώ μέχρι το 2030.
Η ανατροπή: Μείωση των εκτάσεων και μετακίνηση κονδυλίων
Μόλις τρία χρόνια μετά, το ΕΣΑ εντάσσεται στο ΤΑΑ (2/3/2023). Στο σχετικό έγγραφο, οι 500 χιλ. στρέμματα που προορίζονταν για αναδάσωση το 2020 μειώνονται δραματικά σε 16.500 εκτάρια (165.000 στρέμματα), που αφορούν «υποβαθμισμένα, από φυσικές καταστροφές, δασικά οικοσυστήματα». Τα 310 εκατ. ευρώ του Κ. Χατζηδάκη μειώνονται σε 194 εκατ. ευρώ, με τη συνεισφορά του ΤΑΑ να μην ξεπερνά τα 156 εκατ. Ως υπεύθυνος του έργου ορίστηκε το ΥΠΕΝ, ενώ φορείς υλοποίησής του ορίστηκαν η Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος και το ΤΑΙΠΕΔ. Η έναρξη του έργου τοποθετήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2022, ενώ η λήξη στις 31 Δεκεμβρίου 2025.
Η μετατόπιση των πόρων στο πρόγραμμα AntiNero
Μόλις τρεις εβδομάδες μετά την ένταξη του έργου στο ΤΑΑ (21/3), ήρθε η πρώτη τροποποίηση, η οποία ενέταξε το «Πρόγραμμα Προστασίας Δασών (AntiNero II)», επικαλούμενη τη «συνάφεια του αντικειμένου». Για το έργο συνολικά εγκρίθηκαν 193.991.037, 40 ευρώ, με το τεχνικό δελτίο να προκρίνει τον συνδυασμό πρόληψης και αναδασώσεων. Σταδιακά, τα χρήματα που δίνονταν στην πρόληψη υπερτερούν έναντι αυτών για τις αναδασώσεις. Τον Απρίλιο του 2023, ο τότε υφυπουργός ΥΠΕΝ Γιώργος Αμυράς δήλωσε: «Θα φυτέψουμε 20 εκατομμύρια δέντρα σε 200 περιοχές».
Αλλαγή πολιτικής και μείωση των αναδασώσεων
Μετά τις πυρκαγιές σε Εβρο και Ροδόπη, η απόφαση αναφερόταν στην «άμεση υλοποίηση αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων». Οι προς αναδάσωση εκτάσεις μειώθηκαν περαιτέρω σε 5.700 στρέμματα, περιορισμένες στις Περιφέρειες Αττικής και Κεντρικής Μακεδονίας. Προβλέφθηκε επίσης «προσδιορισμός των προς αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό Δασικών Φυτωρίων». Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε €250,7 εκατ., με συνεισφορά του ΤΑΑ €202, 2 εκατ. και του ΠΑΑ για τις αναδασώσεις €10,7 εκατ. Δημοσιεύματα της εποχής ανέδειξαν την ραγδαία αλλαγή της κυβερνητικής πολιτικής, απομακρύνοντας τη δάσωση και στρέφοντας την προσοχή στον καθαρισμό από καύσιμη ύλη.
Κριτική και αμφισβητήσεις
Τον Αύγουστο του 2024, ο τότε υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος Θεόδωρος Σκυλακάκης δήλωσε: «Η κυβέρνηση μετέφερε τα κονδύλια από τις αναδασώσεις κατά 80% στην πρόληψη με το πρόγραμμα AntiΝero». Ο δασολόγος – περιβαλλοντολόγος Αντώνιος Καπετάνιος, πρώην προϊστάμενος της Διεύθυνσης Προστασίας Δασών & Δασικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, χαρακτήρισε την εξέλιξη «αρνητική», επισημαίνοντας την έλλειψη οικολογικής διάστασης στο AntiNero και προτείνοντας μια διαχείριση με οικολογικό πρόσημο.
Ανακοινώσεις και καταγγελίες
Τον Μάιο του 2024, το ΥΠΕΝ ανακοίνωσε ότι δόθηκαν 52 εκατ. ευρώ σε ανάδοχους για την «αναδάσωση περιοχών συνολικής έκτασης άνω των 58.000 στρεμμάτων». Ακολούθησε καταγγελία του προγράμματος στη Βουλή από δασολόγους, σύμφωνα με την οποία βρέθηκε λύση «να μοιραστούν χρήματα γρήγορα». Η κυβέρνηση συνέχισε με την πέμπτη τροποποίηση, δίνοντας έμφαση στην ολοκλήρωση του AntiΝero.
Ελεγκτικό Συνέδριο και ελλείψεις
Σε έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΣ) για το ΠΑΑ 2014-2020 επισημαίνονται «παραλείψεις», «καθυστερήσεις» και «δυσανάλογα υψηλός προϋπολογισμός» στις αναδασώσεις. Τονίζεται η «ελλιπή προετοιμασία των δασικών υπηρεσιών» και ότι το «αποτέλεσμα των αναδασωτικών έργων δεν παρακολουθείται». Η συνολική δαπάνη για το σχέδιο έχει ήδη φτάσει τα 650.512.965,65 ευρώ.
Συνεχόμενες τροποποιήσεις και ιδιώτες
Μετά τις πυρκαγιές σε δυτική Αττική, Ρέθυμνο και Βοιωτία, ανακοινώθηκε η χρηματοδότηση μέσω ιδιωτών για αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα. Ο Αντ. Καπετάνιος τόνισε ότι η διαχείριση των δασών πρέπει να γίνεται από τη Δασική Υπηρεσία.
