Μια δήλωση με σαφές γεωπολιτικό μήνυμα έκανε ο Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, πρόεδρος της Baykar και γαμπρός του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, επαναφέροντας με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη θεωρία της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Μιλώντας στο TEKNOFEST Mavi Vatan, παρομοίασε τις θαλάσσιες περιοχές που η συγκεκριμένη τουρκική θεωρία διεκδικεί με τον «κήπο» της Τουρκίας και διακήρυξε ότι η χώρα του δεν πρόκειται να εγκαταλείψει «ούτε μία σταγόνα» τους.
Η δήλωση έγινε την Πέμπτη 20 Αυγούστου στο Ναυπηγείο του Γκιόλτζουκ, στο πλαίσιο της έναρξης του TEKNOFEST Mavi Vatan, μιας διοργάνωσης με έντονο στρατιωτικό, ναυτικό και τεχνολογικό συμβολισμό.
«Αν η πατρίδα μας στη στεριά είναι το σπίτι μας, η Γαλάζια Πατρίδα είναι ο κήπος όπου βρίσκουμε γαλήνη», είπε ο Μπαϊρακτάρ, προσθέτοντας ότι, όπως κανείς δεν εγκαταλείπει ένα δωμάτιο του σπιτιού του, έτσι η Τουρκία δεν θα εγκαταλείψει «ούτε μία σταγόνα» της Γαλάζιας Πατρίδας.
Τα 462.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα που παρουσιάζονται ως «Γαλάζια Πατρίδα»
Στην τουρκική δημόσια συζήτηση η «Γαλάζια Πατρίδα» περιγράφεται ως θαλάσσιος χώρος περίπου 462.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, σε αντιπαραβολή με τα περίπου 783.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της χερσαίας έκτασης της Τουρκίας.
Εδώ, ωστόσο, απαιτείται μια κρίσιμη διευκρίνιση: τα 462.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δεν αποτελούν διεθνώς αναγνωρισμένες «θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας της Τουρκίας».
Πρόκειται για την έκταση που αποδίδει η ίδια η τουρκική θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» στις θαλάσσιες διεκδικήσεις και στα συμφέροντα της χώρας στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα.
Η διαφορά δεν είναι λεκτική αλλά ουσιαστική: άλλο μια θαλάσσια ζώνη που έχει οριοθετηθεί βάσει του Διεθνούς Δικαίου και άλλο ένας γεωπολιτικός χάρτης διεκδικήσεων που παρουσιάζεται από ένα κράτος ως δική του «πατρίδα».
Από στρατιωτικό δόγμα σε πολιτικό μήνυμα
Η έννοια της «Γαλάζιας Πατρίδας» έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια κεντρική θέση στη στρατηγική ρητορική της Άγκυρας. Ο χάρτης των 462.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων είχε παρουσιαστεί δημόσια ήδη από το 2018 από τον τότε υπουργό Άμυνας Χουλουσί Ακάρ.
Η σημασία της νέας παρέμβασης Μπαϊρακτάρ βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι η συγκεκριμένη αντίληψη δεν περιορίζεται πλέον σε στρατιωτικούς κύκλους. Παρουσιάζεται σε μια μεγάλη δημόσια διοργάνωση τεχνολογίας και άμυνας ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας που πρέπει, όπως είπε ο ίδιος, να μεταδοθεί στις νεότερες γενιές.
Ο Μπαϊρακτάρ χαρακτήρισε μάλιστα τη δραστηριότητα της Τουρκίας στη θάλασσα όχι απλώς ως τεχνολογική προσπάθεια, αλλά ως «αγώνα για δικαιοσύνη και ανεξαρτησία».
Γιατί η δήλωση έχει ιδιαίτερο βάρος τώρα
Το timing μόνο αδιάφορο δεν είναι. Οι δηλώσεις έρχονται σε μια περίοδο νέας έντασης γύρω από τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Μόλις στις 15 Αυγούστου η Τουρκία προχώρησε στην ανακήρυξη δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα να καταγγέλλει ότι οι περιοχές που αποτυπώνονται επεκτείνονται πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα.
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι, στον βαθμό που οι τουρκικές αποφάσεις αφορούν ανοικτή θάλασσα ή ελληνική υφαλοκρηπίδα, δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Και μόλις στις 20 Αυγούστου, μία ημέρα πριν, το ελληνικό ΥΠΕΞ είχε απαντήσει εκ νέου σε τουρκικές τοποθετήσεις, κάνοντας λόγο για «αβάσιμες» και «απολύτως απαράδεκτες» αξιώσεις και για επιμονή σε αναθεωρητικές θέσεις χωρίς νομικό έρεισμα.
Η Αθήνα χαρακτηρίζει τη «Γαλάζια Πατρίδα» αναθεωρητική θεωρία
Η επίσημη ελληνική θέση είναι απολύτως διαφορετική από την εικόνα που επιχειρεί να καλλιεργήσει η Άγκυρα.
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει χαρακτηρίσει ρητά τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως «αβάσιμη αναθεωρητική θεωρία», υπογραμμίζοντας ότι το νομικό καθεστώς στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να μεταβληθεί με μονομερείς χάρτες, εθνικές νομοθεσίες ή πολιτικές διακηρύξεις.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είναι η υφαλοκρηπίδα και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, ωστόσο η Αθήνα επισημαίνει ότι βασικές διατάξεις της έχουν χαρακτήρα εθιμικού διεθνούς δικαίου και δεσμεύουν και κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη.
Και δεν πρόκειται απλώς για έναν επιχειρηματία
Η πολιτική βαρύτητα της δήλωσης ενισχύεται και από την ταυτότητα του ανθρώπου που την έκανε.
Ο Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ δεν είναι μόνο πρόεδρος και επικεφαλής τεχνολογίας της Baykar, της εταιρείας πίσω από τα τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar. Είναι επίσης πρόεδρος του TEKNOFEST και της T3 Foundation, ενώ είναι παντρεμένος από το 2016 με τη Σουμεγιέ Ερντογάν Μπαϊρακτάρ, κόρη του Τούρκου προέδρου.
Η στενή σύνδεση της Baykar με την τουρκική αμυντική βιομηχανία και η οικογενειακή σχέση του Μπαϊρακτάρ με τον Ερντογάν προσδίδουν αναπόφευκτα μεγαλύτερη πολιτική σημασία σε μια τέτοια δημόσια τοποθέτηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε δήλωσή του ταυτίζεται αυτομάτως με επίσημη κυβερνητική ανακοίνωση.
Η πιο αποκαλυπτική πλευρά της δήλωσης Μπαϊρακτάρ ίσως βρίσκεται τελικά στη λέξη «κήπος». Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει μια αμφισβητούμενη γεωπολιτική διεκδίκηση εκατοντάδων χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων σε κάτι που παρουσιάζεται στο εσωτερικό της Τουρκίας ως αυτονόητη προέκταση της εθνικής επικράτειας. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά τη ρητορική της «Γαλάζιας Πατρίδας» πολύ περισσότερο από ένα σύνθημα.
