Χρειάστηκαν περισσότερο από δύο χρόνια για να καταρρεύσει μία από τις βασικές θέσεις με τις οποίες ο ισραηλινός στρατός είχε απαντήσει στον παγκόσμιο σάλο για τον θάνατο της μικρής Χιντ Ρατζάμπ. Οι IDF αναγνωρίζουν πλέον επισήμως ότι στρατιώτες τους πυροβόλησαν το αυτοκίνητο μέσα στο οποίο βρισκόταν η 5χρονη Παλαιστίνια με την οικογένειά της τον Ιανουάριο του 2024 και ανακοίνωσαν την έναρξη ποινικής έρευνας.
Η υπόθεση είχε γίνει σύμβολο του ανθρώπινου κόστους του πολέμου στη Γάζα. Η Χιντ έμεινε για ώρες εγκλωβισμένη μέσα στο γεμάτο σφαίρες αυτοκίνητο, ανάμεσα σε νεκρούς συγγενείς της, ενώ από το τηλέφωνο παρακαλούσε την Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο να στείλει κάποιον να τη σώσει.
Το ασθενοφόρο που στάλθηκε για τη διάσωσή της δεν επέστρεψε ποτέ. Οι δύο διασώστες που επέβαιναν σε αυτό σκοτώθηκαν επίσης. Δώδεκα ημέρες αργότερα, όταν έγινε δυνατή η πρόσβαση στην περιοχή, βρέθηκαν τα πτώματα της Χιντ, των συγγενών της και των δύο διασωστών.
Τότε: ο ισραηλινός στρατός υποστήριζε ότι οι δυνάμεις του δεν βρίσκονταν κοντά και δεν ήταν σε απόσταση βολής από το αυτοκίνητο.
Τώρα: η επίσημη έρευνα των IDF αναγνωρίζει ότι Ισραηλινοί στρατιώτες πυροβόλησαν το όχημα της οικογένειας.
Η παραδοχή που αλλάζει όσα έλεγαν το 2024
Στη νέα επίσημη ανακοίνωσή τους, οι IDF περιγράφουν ότι στις 29 Ιανουαρίου 2024 στρατιώτες άνοιξαν πυρ εναντίον οχήματος της οικογένειας Hamada, το οποίο, σύμφωνα με τη δική τους εκδοχή, κινούνταν προς τις δυνάμεις τους κατά τρόπο αντίθετο με προηγούμενη προειδοποίηση εκκένωσης.
Από τα πυρά σκοτώθηκαν αρχικά πέντε άνθρωποι μέσα στο αυτοκίνητο. Επέζησαν προσωρινά η Χιντ και η 15χρονη ξαδέλφη της, Layan Hamada.
Η Layan κατάφερε να επικοινωνήσει με την Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο. Στην ηχογράφηση ακούγεται να περιγράφει ότι ένα άρμα πλησιάζει και ότι οι συγγενείς της είναι νεκροί. Στη συνέχεια ακούγονται νέοι πυροβολισμοί και η επικοινωνία μαζί της σταματά.
Η Χιντ παρέμεινε ζωντανή και συνέχισε μόνη της την επικοινωνία με τους διασώστες.
Το κρίσιμο σημείο: η σημερινή επίσημη εκδοχή των IDF δεν είναι συμβατή με τον αρχικό ισχυρισμό ότι ισραηλινές δυνάμεις δεν βρίσκονταν σε απόσταση από την οποία μπορούσαν να έχουν πυροβολήσει το αυτοκίνητο.
Οι έρευνες είχαν αμφισβητήσει την ισραηλινή εκδοχή από το 2024
Η αρχική άρνηση είχε αμφισβητηθεί σχεδόν αμέσως από ανεξάρτητες δημοσιογραφικές και ερευνητικές ομάδες.
Έρευνα της Washington Post, με αξιοποίηση δορυφορικών εικόνων και οπτικού υλικού, είχε εντοπίσει ισραηλινά τεθωρακισμένα στην περιοχή, σε αντίθεση με την αρχική εκδοχή των IDF.
Ανάλογα συμπεράσματα είχαν προκύψει από έρευνα του Sky News, ενώ η Forensic Architecture πραγματοποίησε εκτενή ανακατασκευή του περιστατικού με βάση ηχητικό και οπτικό υλικό.
Όλα αυτά είχαν δημιουργήσει εδώ και δύο χρόνια σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία της αρχικής επίσημης απάντησης. Πλέον δεν πρόκειται μόνο για εξωτερικές έρευνες: ο ίδιος ο ισραηλινός στρατός αναγνωρίζει ότι οι δυνάμεις του πυροβόλησαν το όχημα.
Τρεις ώρες στο τηλέφωνο: «Ελάτε να με πάρετε»
Η ιστορία της Χιντ συγκλόνισε τον κόσμο κυρίως εξαιτίας της πραγματικής ηχογράφησης των τελευταίων ωρών της.
Μόνη μέσα στο αυτοκίνητο, ανάμεσα στους συγγενείς της που είχαν ήδη σκοτωθεί, μιλούσε επί ώρες με τους ανθρώπους της Ερυθράς Ημισελήνου.
Οι διασώστες προσπαθούσαν να την κρατήσουν στη γραμμή την ώρα που γίνονταν προσπάθειες συντονισμού για την αποστολή ασθενοφόρου.
Το πλήρωμα που τελικά ξεκίνησε για να τη βρει αποτελούνταν από τους Yousef Zeino και Ahmed al-Madhoun. Και οι δύο σκοτώθηκαν.
Η νέα ανακοίνωση των IDF αναφέρει ότι η κίνηση του ασθενοφόρου είχε συντονιστεί για την απομάκρυνση των τραυματιών και ότι οι καταγγελλόμενες αστοχίες σε αυτόν τον συντονισμό αποτελούν πλέον αντικείμενο ποινικής έρευνας της Στρατιωτικής Αστυνομίας.
Τι ακριβώς θα ερευνηθεί τώρα
Η απόφαση ελήφθη μετά την ολοκλήρωση εξέτασης της υπόθεσης από τον μηχανισμό Fact-Finding and Assessment Mechanism του ισραηλινού στρατού.
Ο μηχανισμός αυτός δεν είναι ποινικό δικαστήριο. Συγκεντρώνει και αξιολογεί τα πραγματικά περιστατικά και παραδίδει τα ευρήματά του στη στρατιωτική εισαγγελία, η οποία αποφασίζει εάν υπάρχει λόγος να ξεκινήσει ποινική διαδικασία.
Στην περίπτωση της Χιντ Ρατζάμπ, η απάντηση ήταν πλέον ναι.
Η έρευνα θα διεξαχθεί από το Τμήμα Ποινικών Ερευνών της Στρατιωτικής Αστυνομίας και στη συνέχεια η στρατιωτική εισαγγελική αρχή θα μπορεί να αποφασίσει αν θα υπάρξουν κατηγορίες εναντίον συγκεκριμένων στρατιωτικών.
Η έναρξη ποινικής έρευνας δεν ισοδυναμεί με καταδίκη. Αποτελεί όμως σαφώς διαφορετικό στάδιο από την προηγούμενη εσωτερική αξιολόγηση και σημαίνει ότι η υπόθεση δεν έκλεισε με το επιχείρημα πως δεν υπήρχε εμπλοκή ισραηλινών δυνάμεων.
Ποινική έρευνα και για τους 15 διασώστες στη Ράφα
Η Χιντ Ρατζάμπ δεν είναι η μόνη υπόθεση που παραπέμπεται πλέον σε ποινική έρευνα.
Οι IDF αποφάσισαν να διερευνήσουν ποινικά και το περιστατικό της 23ης Μαρτίου 2025 στο Τελ αλ-Σουλτάν της Ράφα, όπου σκοτώθηκαν 15 Παλαιστίνιοι, ανάμεσά τους μέλη ιατρικών και διασωστικών υπηρεσιών και εργαζόμενος του ΟΗΕ.
Οι διασώστες είχαν κινηθεί με ασθενοφόρα, πυροσβεστικό όχημα και όχημα του ΟΗΕ προς περιοχή όπου υπήρχαν τραυματίες.
Μετά τους πυροβολισμούς, οι σοροί και τα οχήματά τους βρέθηκαν θαμμένα κάτω από χώμα. Βίντεο από κινητό τηλέφωνο, που δημοσιοποιήθηκε αργότερα, αμφισβήτησε βασικά σημεία της αρχικής ισραηλινής εκδοχής για τον τρόπο με τον οποίο προσέγγιζαν τα οχήματα.
Η ίδια η στρατιωτική αξιολόγηση κατέληξε τώρα ότι τα πυρά δημιουργούν εύλογη υποψία πιθανής εγκληματικής συμπεριφοράς και γι’ αυτό διατάχθηκε ποινική έρευνα.
Για τη World Central Kitchen, αντίθετα, η υπόθεση κλείνει χωρίς ποινική έρευνα
Την ίδια ημέρα, όμως, οι IDF έκλεισαν ένα άλλο εξαιρετικά σοβαρό κεφάλαιο χωρίς να παραπέμψουν κανέναν σε ποινική διαδικασία.
Πρόκειται για την επίθεση της 1ης Απριλίου 2024 κατά της αυτοκινητοπομπής της World Central Kitchen, κατά την οποία σκοτώθηκαν επτά εργαζόμενοι της ανθρωπιστικής οργάνωσης.
Ο ισραηλινός στρατός αναγνωρίζει στην έκθεσή του σοβαρές αποτυχίες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και λανθασμένη ταυτοποίηση των επιβαινόντων ως μελών της Χαμάς.
Κατέληξε όμως ότι δεν προκύπτει «εύλογη υποψία εγκληματικής συμπεριφοράς» που να δικαιολογεί ποινική έρευνα.
Η World Central Kitchen αντέδρασε έντονα, απορρίπτοντας το συμπέρασμα και επιμένοντας ότι τα οχήματα και οι κινήσεις της ήταν γνωστά στον ισραηλινό στρατό.
Το μεγάλο ερώτημα: μπορούν οι IDF να ερευνήσουν αξιόπιστα τους IDF;
Εδώ βρίσκεται πλέον το επόμενο κρίσιμο κεφάλαιο της υπόθεσης.
Ισραηλινές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβητούν εδώ και χρόνια την αποτελεσματικότητα των στρατιωτικών μηχανισμών λογοδοσίας όταν οι καταγγελίες αφορούν θανάτους Παλαιστινίων.
Σύμφωνα με ανάλυση της ισραηλινής οργάνωσης Yesh Din, μόλις το 0,17% των στρατιωτικών ερευνών που άνοιξαν σε σχέση με τρεις επιχειρήσεις στη Γάζα την περίοδο 2014–2022 οδήγησαν σε δίωξη.
Η επικεφαλής της HaMoked, Tal Steiner, σημείωσε επίσης ότι είναι εξαιρετικά σπάνιο στρατιωτικοί που κατηγορούνται για βλάβη σε Παλαιστινίους να φτάνουν τελικά σε δίκη και ακόμη σπανιότερο να επιβάλλονται βαριές ποινές.
Γι’ αυτό η σημερινή ανακοίνωση δεν αποτελεί το τέλος της υπόθεσης. Το πραγματικό τεστ θα είναι αν η έρευνα φτάσει μέχρι την ατομική ευθύνη, αν δημοσιοποιηθούν τα κρίσιμα ευρήματα και αν –όπου υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις– ασκηθούν πραγματικές διώξεις.
Και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο;
Η αξιοπιστία των ισραηλινών εσωτερικών ερευνών έχει και ευρύτερη διεθνή νομική σημασία.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο λειτουργεί με την αρχή της συμπληρωματικότητας: κατά κανόνα δεν υποκαθιστά ένα κράτος όταν το ίδιο διερευνά πραγματικά και με επάρκεια τις ίδιες υποθέσεις.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η απλή ανακοίνωση μιας εσωτερικής έρευνας «μπλοκάρει» αυτομάτως το ΔΠΔ. Το κρίσιμο είναι εάν οι εθνικές διαδικασίες είναι πραγματικές, καλύπτουν την ίδια ουσιαστική συμπεριφορά και διεξάγονται με βούληση και δυνατότητα ουσιαστικής λογοδοσίας.
Υποθέσεις που συνδέονται με τη Χιντ Ρατζάμπ έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο καταγγελιών προς το ΔΠΔ, ενώ ανεξάρτητοι ειδικοί του ΟΗΕ έχουν αναφέρει ότι οι συνθήκες του θανάτου της ενδέχεται να εγείρουν ζήτημα εγκλήματος πολέμου.
Η «Φωνή της Χιντ Ρατζάμπ» που άκουσε όλος ο κόσμος
Η Χιντ δεν έμεινε μόνο στη μνήμη μέσα από τις ειδήσεις.
Η Τυνήσια σκηνοθέτις Kaouther Ben Hania μετέφερε την ιστορία της στην ταινία «The Voice of Hind Rajab», χρησιμοποιώντας και την πραγματική ηχογράφηση της φωνής της μικρής.
Η ταινία κέρδισε το Silver Lion – Grand Jury Prize στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας το 2025 και στη συνέχεια ήταν υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας.
Έτσι, μία τηλεφωνική κλήση ενός παιδιού που ζητούσε βοήθεια μετατράπηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σύμβολα της τραγωδίας των αμάχων στη Γάζα.
Πάνω από 73.000 νεκροί – και η μάχη για τη λογοδοσία
Ο πόλεμος άρχισε μετά την επίθεση της Χαμάς και άλλων ενόπλων οργανώσεων στο νότιο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι, κυρίως άμαχοι, και απήχθησαν 251.
Η ισραηλινή στρατιωτική εκστρατεία που ακολούθησε έχει σκοτώσει περισσότερους από 73.000 Παλαιστινίους, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας. Οι αριθμοί του υπουργείου χρησιμοποιούνται από υπηρεσίες του ΟΗΕ και θεωρούνται γενικά αξιόπιστοι ως προς το συνολικό μέγεθος των απωλειών, αν και δεν διαχωρίζουν πλήρως αμάχους από μαχητές.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι δεν στοχεύει σκόπιμα αμάχους και ότι οι επιχειρήσεις του στρέφονται κατά της Χαμάς, την οποία κατηγορεί ότι επιχειρεί μέσα από κατοικημένες περιοχές. Την ίδια στιγμή, διεθνείς οργανώσεις, ειδικοί του ΟΗΕ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν διατυπώσει σοβαρές κατηγορίες για παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και εγκλήματα πολέμου.
Για τη Χιντ Ρατζάμπ, ένα πρώτο κομμάτι της επίσημης άρνησης έχει πλέον καταρρεύσει. Το 2024 ο ισραηλινός στρατός έλεγε ότι οι δυνάμεις του δεν βρίσκονταν σε απόσταση βολής. Το 2026 ο ίδιος στρατός παραδέχεται ότι πυροβόλησε το αυτοκίνητο.
Αυτό που μένει να αποδειχθεί είναι αν η νέα ποινική έρευνα θα φτάσει εκεί όπου δεν έφτασαν τόσες προηγούμενες: στην πραγματική απόδοση ευθυνών.
Πηγές:
IDF – επίσημη απόφαση στρατιωτικής εισαγγελίας,
Associated Press, Reuters, Financial Times, La Biennale di Venezia, International Criminal Court.
