Νέες μελέτες καταδεικνύουν δραματικές απώλειες στη βιομάζα των ευρωπαϊκών δασών, οι οποίες αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή και ενδέχεται να επιδεινωθούν. Παρά τη μείωση του αριθμού των πυρκαγιών και της έκτασης που καίγεται σε χώρες όπως η Ελλάδα και γενικά στη Νότια Ευρώπη, οι συνέπειες είναι σοβαρές.
Η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα καταστροφικές πυρκαγιές. Η Γαλλία αντιμετώπισε απώλειες άνω των 1,15 εκατομμυρίων στρεμμάτων, σχεδόν διπλάσιο το προηγούμενο ρεκόρ του 2022 (660.000 στρέμματα). Στην Ισπανία κάηκαν περισσότερα από 2 εκατ. στρέμματα, με την πυρκαγιά κοντά στη Μαδρίτη να αποτελεί τη μεγαλύτερη που έχει ζήσει ποτέ η χώρα.
Στις 29 Ιουλίου, υπουργοί της Γαλλίας και της Ισπανίας εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, χαρακτηρίζοντας τις δασικές πυρκαγιές ως «κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την εθνική ασφάλεια» που απειλεί τον τρόπο ζωής στην Ευρώπη.
Μέτρα πρόληψης και η σημασία της βροχής
Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύεται στο Scientific Reports των εκδόσεων Nature, οι εκτάσεις που καίγονται ετησίως στη Νότια Ευρώπη έχουν μειωθεί σε σχέση με τη δεκαετία του 1980. Παρατηρείται επίσης μείωση άνω του 40% στον αριθμό των πυρκαγιών μεταξύ της περιόδου 2016-2025 και της περιόδου 1981-2010.
Η βελτίωση αυτή αποδίδεται στην αποτελεσματικότητα των μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης, όπως η αύξηση του αριθμού των πυροσβεστικών αεροσκαφών, η εκπαίδευση των πυροσβεστών και οι ενημερωτικές καμπάνιες. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ρόλο έπαιξαν επίσης οι αυξημένες καλοκαιρινές βροχοπτώσεις.
Μεταβαίνοντας σε «μεγα-πυρκαγιές»
Ωστόσο, η θετική αυτή τάση ενδέχεται να μην διαρκέσει. Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί όλο και συχνότερα τις συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση πυρκαγιών. Όπως σχολίασε ο Θεόδωρος Γιάνναρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, «μέχρι οι συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές να ξεπεράσουν τις δυνατότητες κατάσβεσης».
Οι ερευνητές υποψιάζονται ότι οι φετινές πυρκαγιές στην Ισπανία και τη Γαλλία σηματοδοτούν μια μετάβαση σε ένα σενάριο που θυμίζει τις «μεγα-πυρκαγιές» της Καλιφόρνια. Η μελέτη επισημαίνει ότι η τελευταία πενταετία έχει αποδείξει την υποτίμηση του κινδύνου των πυρκαγιών.
Απώλειες βιομάζας και επιπτώσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η μελέτη διαπιστώνει επίσης ότι ο αριθμός των ημερών με ακραίο κίνδυνο πυρκαγιάς έχει διπλασιαστεί στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα από το 1981 έως το 2025.
Εκτός από τις πυρκαγιές, η απώλεια βιομάζας στα ευρωπαϊκά δάση έχει φτάσει σε «πρωτοφανή» επίπεδα από το 2018 και μετά. Οι ετήσιες απώλειες είναι 46% υψηλότερες από ό,τι την περίοδο 1985-2017. Η παρακμή των δασών οφείλεται επίσης στην ξηρασία και την εξάπλωση καταστροφικών φλοιοφάγων εντόμων.
Η Κάτια Κοβάλσκι του Τεχνικού Πανεπιστημίου του Μονάχου τόνισε ότι οι αλλαγές αυτές είναι δύσκολο να εξηγηθούν χωρίς την κλιματική αλλαγή. Αυτό δημιουργεί αμφιβολίες για το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πετύχει τους κλιματικούς της στόχους, καθώς βασίζεται στην απορρόφηση άνθρακα από τα δάση για να αντισταθμίσει τις εκπομπές βιομηχανιών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο την αύξηση της ετήσιας απορρόφησης άνθρακα από τα δάση στους 310 εκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου CO₂ έως το 2030. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η απορρόφηση αυτή έχει μειωθεί κατά 72% μεταξύ των περιόδων 2010-2014 και 2020–2022.
