Για όσους θυμούνται, το 2015 ήταν η χρονιά της Ελλάδας. Η χώρα βίωσε ένα άνευ προηγουμένου προσφυγικό/μεταναστευτικό κύμα: εκείνη τη χρονιά, πάνω από 856.723 άτομα διέσχισαν τα εθνικά και ευρωπαϊκά σύνορα. Ένας αριθμός είκοσι φορές μεγαλύτερος σε σχέση με το 2014 (41.065 άτομα). Παράλληλα, από την Ιταλία πέρασαν 153.600 άνθρωποι, ενώ διαμέσου των ισπανικών εδαφών στη Βόρεια Αφρική και στις Θέουτα και Μελίγια, ο αριθμός έμεινε χαμηλός στους 3.845.
Το 2015, οι περισσότεροι πρόσφυγες/μετανάστες (9 στους 10) προέρχονταν από Συρία, Αφγανιστάν και Ιράκ. Η πλειοψηφία ήταν άνδρες (55%), ενώ τα παιδιά αντιπροσώπευαν το 28% και οι γυναίκες το 17%. Σύμφωνα με στοιχεία του Λιμενικού, 246 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο Αιγαίο εκείνη τη χρονιά, ενώ άλλοι 149 αγνοούνται. Μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου, πάνω από μισό εκατομμύριο πρόσφυγες (507.745) είχαν περάσει τα σύνορα μέσω της Ειδομένης.
Μετά την κρίση του 2015, ο Μαρκ Λέοναρντ, συνιδρυτής και διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, υποστήριξε σε άρθρο του στο «Project Syndicate» ότι η μετανάστευση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της διεθνούς πολιτικής οικονομίας. Αντίθετα από τον 20ό αιώνα, όπου κυριαρχούσε η οικονομική και παραγωγική ισχύς, σήμερα η ικανότητα διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών συνιστά νέα μορφή γεωπολιτικής δύναμης.
Η έννοια της «Migration Seven»
Ο Λέοναρντ εισήγαγε την έννοια της «Migration Seven» (M-7), μια ομάδα κρατών και μη κρατικών δρώντων που ασκούν σημαντική επιρροή μέσω του ρόλου τους στο παγκόσμιο μεταναστευτικό σύστημα. Στην ομάδα αυτή περιλαμβάνονταν η Κίνα, η Ινδία, το Ισραήλ, η Τουρκία, ο Νίγηρας, το Κουρδιστάν και το «Ισλαμικό Κράτος» (ISIS), το οποίο εξεταζόταν ως μη κρατικός δρων που αξιοποιούσε τις μετακινήσεις για στρατολόγηση.
Κάθε περίπτωση αντιπροσωπεύει διαφορετικό τρόπο άσκησης ισχύος. Η Κίνα και η Ινδία, για παράδειγμα, αξιοποιούν τις διασπορές τους για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και της παγκόσμιας επιρροής τους. Η Τουρκία, με τη σειρά της, χρησιμοποίησε τη θέση της ως χώρα υποδοχής προσφύγων για να ασκήσει πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η μετατόπιση των εκτιμήσεων
Το 2016, ο Λέοναρντ είχε υποθέσει ότι αν όλοι οι μετανάστες του κόσμου συγκροτούσαν μια «δημοκρατία των ξεριζωμένων», θα ήταν η πέμπτη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο, με πληθυσμό άνω των 240 εκατομμυρίων. Το 2024, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΗΕ, ο αριθμός αυτός έχει αυξηθεί στα 304 εκατομμύρια, καθιστώντας αυτή την υποθετική χώρα την τέταρτη μεγαλύτερη στον κόσμο.
Αυτή η εξέλιξη αναδεικνύει τη δημογραφική και γεωπολιτική σημασία της παγκόσμιας μετανάστευσης. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται σε σχετικές αναφορές, η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης υπερισχύει των ανθρωπιστικών και ηθικοπολιτικών διαστάσεων, οδηγώντας σε αντιμεταναστευτικούς πανικούς στην Ευρώπη.
