Νέα ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρωπαϊκής Ένωσης προκαλεί η πρόταση για ακόμη στενότερη σύνδεση του Καναδά με την Ευρώπη. Ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι, εάν θεωρήσει την κίνηση εχθρική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να απαντήσει με πολύ υψηλούς δασμούς σε ευρωπαϊκά προϊόντα ή με ευρύτερους περιορισμούς στο εμπόριο.
Η αντίδραση του Αμερικανού προέδρου ήρθε μετά την πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανοίξει η συζήτηση ώστε ο Καναδάς να γίνει ο πρώτος «associate member» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένα νέο μοντέλο πολύ στενότερης συνεργασίας που δεν ταυτίζεται με πλήρη ένταξη στην ΕΕ. Η πρόταση παρουσιάστηκε στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στις 16 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με την επίσημη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συνεργασία που συζητείται περιλαμβάνει εμπόριο, τεχνολογία, ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες, άμυνα και οικονομική ασφάλεια.
Η προειδοποίηση Τραμπ προς την Ευρώπη
Μιλώντας την Τετάρτη, ο Τραμπ χαρακτήρισε την ιδέα της σύνδεσης του Καναδά με την ΕΕ «γελοία» και υποστήριξε ότι θα εξετάσει τις προθέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν αποφασίσει πώς θα αντιδράσει.
Όπως μετέδωσαν Reuters και Associated Press, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι, εάν εκλάβει την κίνηση ως εχθρική προς τις ΗΠΑ, θα μπορούσαν να επιβληθούν «πολύ βαρείς» δασμοί στην Ευρώπη, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο σοβαρότερων εμπορικών περιορισμών.
Τι βρίσκεται στο επίκεντρο:
• Η ΕΕ εξετάζει μία νέα, πολύ στενότερη σχέση με τον Καναδά.
• Η φον ντερ Λάιεν πρότεινε τον Καναδά ως πρώτο «associate member».
• Ο Τραμπ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων δασμών στην Ευρώπη.
• Ο Καναδάς επιδιώκει να μειώσει την οικονομική εξάρτησή του από τις ΗΠΑ.
Τι ακριβώς πρότεινε η φον ντερ Λάιεν
Η πρόεδρος της Κομισιόν, έχοντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, πρότεινε την αναβάθμιση των σχέσεων ΕΕ – Καναδά πέρα από την υφιστάμενη εμπορική συμφωνία CETA.
Η ίδια περιέγραψε ένα νέο πλαίσιο που θα μπορούσε να περιλαμβάνει κοινό χώρο οικονομικής ασφάλειας και ευημερίας, μεγαλύτερη συνεργασία στη βιομηχανία, την τεχνολογία, την άμυνα, την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις μπαταρίες, την τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια.
Παράλληλα τόνισε ότι μία τέτοια συνεργασία δεν σχεδιάζεται, κατά την ευρωπαϊκή θέση, ως συμμαχία «εναντίον» τρίτης χώρας αλλά ως μέσο ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας των δύο πλευρών.
Δεν πρόκειται για κανονική ένταξη του Καναδά στην ΕΕ
Ο όρος «associate member» χρειάζεται προσοχή. Δεν σημαίνει ότι ο Καναδάς πρόκειται άμεσα να γίνει κανονικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πρόκειται για μία νέα πολιτική πρόταση, της οποίας οι ακριβείς θεσμικοί και νομικοί όροι δεν έχουν ακόμη καθοριστεί. Η ΕΕ σήμερα δεν διαθέτει καθιερωμένο καθεστώς «associate member» αντίστοιχο με εκείνο ενός πλήρους κράτους-μέλους και οποιαδήποτε τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε σημαντική πολιτική και νομική επεξεργασία.
Άρα: Η συζήτηση δεν αφορά «ένταξη του Καναδά στην ΕΕ» με τη σημερινή έννοια της πλήρους ιδιότητας μέλους, αλλά τη δημιουργία ενός νέου, στενότερου θεσμικού δεσμού.
Γιατί ο Καναδάς κοιτάζει περισσότερο προς την Ευρώπη
Η κίνηση δεν προκύπτει σε ουδέτερο οικονομικό περιβάλλον. Οι σχέσεις Ουάσιγκτον – Οτάβα έχουν επιδεινωθεί σημαντικά, με τις δύο χώρες να βρίσκονται ήδη σε εμπορική αντιπαράθεση.
Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει πρόσθετους δασμούς σε καναδικά προϊόντα και έχουν ανακοινώσει νέους περιορισμούς σε συγκεκριμένους τομείς, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ κατηγορεί τον Καναδά για διακρίσεις εις βάρος αμερικανικών προϊόντων. Οι συγκεκριμένες κατηγορίες αποτελούν την επίσημη θέση της αμερικανικής κυβέρνησης και αμφισβητούνται από την καναδική πλευρά.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση Κάρνεϊ προσπαθεί να διαφοροποιήσει τις εμπορικές και στρατηγικές σχέσεις του Καναδά. Σύμφωνα με το Associated Press, περίπου το 70% των καναδικών εξαγωγών εξακολουθεί να κατευθύνεται προς τις ΗΠΑ, γεγονός που καθιστά την αμερικανική αγορά καθοριστική για την καναδική οικονομία.
Η απάντηση από την Ευρώπη: «Οι επιλογές μας δεν αποφασίζονται στην Ουάσιγκτον»
Οι δηλώσεις Τραμπ προκάλεσαν και ευρωπαϊκές αντιδράσεις. Ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μπενζαμέν Αντάντ υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν αρμοδιότητα να καθορίζουν τις γεωπολιτικές επιλογές της Ευρώπης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε δώσει άμεση επίσημη απάντηση στις απειλές Τραμπ μέχρι τις πρώτες ώρες της Πέμπτης, σύμφωνα με το Reuters.
Στο φόντο ένας ήδη ανοικτός εμπορικός πόλεμος
Οι δηλώσεις δεν είναι μεμονωμένες. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη αυξήσει σημαντικά τη χρήση δασμών ως εργαλείο εμπορικής και εξωτερικής πολιτικής.
Μόλις τις προηγούμενες ημέρες ο Λευκός Οίκος τροποποίησε το καθεστώς πρόσθετων δασμών σε συγκεκριμένα καναδικά προϊόντα, με επιβαρύνσεις που φτάνουν σε ορισμένες περιπτώσεις το 50%. Παράλληλα έχουν ανακοινωθεί περιορισμοί εισαγωγών για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων του Καναδά.
Η νέα προειδοποίηση προς την ΕΕ συνεπώς εντάσσεται σε μία ευρύτερη εμπορική στρατηγική της αμερικανικής κυβέρνησης και όχι σε μία απομονωμένη αντιπαράθεση γύρω από μία δήλωση της Κομισιόν.
Μία πρόταση που ανοίγει πολύ μεγαλύτερη συζήτηση
Η συζήτηση για τον Καναδά αγγίζει πλέον πολύ περισσότερα από μία εμπορική συμφωνία. Αφορά το κατά πόσο η Ευρώπη και ο Καναδάς θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν έναν νέο στρατηγικό άξονα σε εμπόριο, άμυνα, τεχνολογία και ενέργεια σε μία περίοδο έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς σημαίνει στην πράξη η ιδέα του «associate member», ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις θα συνεπάγεται και κατά πόσο θα υπάρξει πολιτική συμφωνία μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Μέχρι τότε, πάντως, η αντίδραση της Ουάσιγκτον δείχνει ότι ακόμη και η έναρξη αυτής της συζήτησης αρκεί για να προσθέσει ένα νέο μέτωπο στις ήδη τεταμένες εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ, Καναδά και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από μία πρόταση για στενότερη σχέση ΕΕ – Καναδά, η συζήτηση πέρασε μέσα σε λίγες ώρες σε απειλές για δασμούς και εμπορικά αντίμετρα. Το αν πρόκειται για διαπραγματευτική πίεση ή για την αρχή μιας νέας εμπορικής σύγκρουσης θα εξαρτηθεί πλέον από τα επόμενα βήματα Βρυξελλών, Οτάβας και Ουάσιγκτον.
